نویسنده: دکتر حمزه خان
خبرگزاری راسک: حمله مرگبار به یک تجمع شیعیان در محوطه زیارتی در شهرستان انجیل استان هرات در روز جمعه، ۲۱ حمل، صرفاً ادامهای از تاریخ خشونت در افغانستان نیست؛ بلکه هشداری جدی درباره وضعیت امنیتی این کشور بهشمار میرود. در این حمله، دستکم ۱۰ نفر کشته و بیش از ۳۰ تن زخمی شدند؛ قربانیانی که عمدتاً غیرنظامیان حاضر در یک مراسم مذهبی بودند. این رویداد، پرسشهایی اساسی درباره میزان کارآمدی ساختارهای امنیتی موجود در جلوگیری از حملات هدفمند مطرح میکند.
بهنوشته اوراسیا ریویو، این حمله در امتداد الگویی قرار دارد که طی سالهای اخیر شکل گرفته است. فعالیتهای شاخه خراسان گروه موسوم به داعش خراسان دیگر بهعنوان رویدادهایی پراکنده تلقی نمیشود، بلکه نشانهای از تداوم توان عملیاتی این گروه در هدفگیری اقوام غیرپشتون، شهروندان خارجی، مراکز دیپلماتیک و مناطق شهری است. استمرار چنین حملاتی نشان میدهد که این گروه همچنان توان برنامهریزی، جذب نیرو، جابهجایی و اجرای عملیات را حفظ کرده است.
نمونههای پیشین این روند نیز قابل توجهاند. در ۱۹ جنوری ۲۰۲۶، یک حمله انتحاری به رستورانی مرتبط با اتباع چینی در کابل، بیش از هفت کشته و دهها زخمی برجای گذاشت. پیش از آن نیز در دسامبر ۲۰۲۲، حمله مسلحانه به هتلی در کابل که محل اقامت شهروندان خارجی بود، ضعف در تأمین امنیت مراکز حساس را برجسته کرد. همچنین، انفجار در برابر سفارت روسیه در کابل در سپتامبر ۲۰۲۲، نشان داد که حتی اماکن دیپلماتیک نیز از تهدیدات مصون نیستند.
ابعاد فرقهای این خشونتها نیز قابل توجه است. حملات مرگبار به مساجد شیعیان در استانهای کندز و قندهار در اکتبر ۲۰۲۱، دهها کشته بر جای گذاشت و نگرانیها درباره آسیبپذیری دیگر اندیشان مذهبی را افزایش داد. حمله روز گذشته هرات نیز در همین چارچوب ارزیابی میشود و نشان میدهد که این نوع هدفگیری همچنان ادامه دارد.
از نظر ساختاری، برآوردها نشان میدهد که داعش خراسان بین ۲۰۰۰ تا ۴۰۰۰ نیروی فعال در اختیار دارد. چنین ظرفیتی بیانگر آن است که این گروه صرفاً مجموعهای از هستههای پراکنده نیست، بلکه دارای ساختار سازمانی، شبکههای لجستیکی و حوزه نفوذ در چندین منطقه از جمله کابل، هرات، جلالآباد و استانهای شمالی است.
در این میان، گزارشهای نظارتی شورای امنیت سازمان ملل حاکی از حضور بیش از ۲۰ گروه مسلح در افغانستان با مجموعی بین ۱۰ تا ۱۳ هزار جنگجو است. این آمار نشان میدهد که تهدید امنیتی در افغانستان صرفاً محدود به یک گروه نیست، بلکه بخشی از یک اکوسیستم گستردهتر از گروههای مسلح بهشمار میرود.
تحلیل ارائهشده در اوراسیا ریویو نشان میدهد که تداوم حملات، تنوع اهداف و گستره جغرافیایی عملیاتها، بیانگر چالشهای عمیق امنیتی در افغانستان است. این وضعیت، ضرورت بازنگری در راهبردهای مقابله با افراطگرایی و ایجاد سازوکارهای مؤثرتر برای حفاظت از غیرنظامیان و مراکز حساس را بیش از پیش برجسته میکند.
