خبرگزاری راسک: وبسایت الجزیره در بخش دیدگاه خود، یادداشتی تحلیلی از محمدجواد ظریف، استاد مطالعات جهانی دانشگاه تهران و وزیر امور خارجه پیشین ایران، منتشر کرده است که در آن به بررسی پیامدهای جنگ اخیر و بازتعریف معادلات امنیتی در غرب آسیا پرداخته میشود.
در این مقاله با عنوان «درسهایی از جنگ: ضرورت بازنگری راهبردی در غرب آسیا»، نویسنده استدلال میکند که جنگ اسرائیل و ایالات متحده علیه ایران، محدودیتهای الگوهای امنیتی مبتنی بر حمایت خارجی و خطرات وابستگی منطقه به قدرتهای بیرونی را آشکار کرده است.
ظریف با اشاره به بیانیه شورای همکاری خلیج فارس (جیسیسی) مبنی بر کاهش اعتماد کشورهای عضو به ایران، تأکید میکند که هرچند بازسازی اعتماد هدفی ضروری است، اما همه طرفها باید در قبال وضعیت کنونی مسئولیت بپذیرند. بهزعم او، تحولات اخیر نتیجه «محاسبات نادرست» و تصور اشتباه درباره تضعیف ایران بوده است.
او مینویسد که برخی تصمیمگیران در واشنگتن و تلآویو بر این باور بودند که ترکیبی از فشار اقتصادی، عملیات مخفیانه و حملات نظامی میتواند ایران را از پاسخگویی بازدارد، اما واکنش «سنجیده و در عین حال قاطع» تهران نشان داد که این برآوردها نادرست بوده است.
در ادامه، نویسنده به نقش برخی کشورهای عربی منطقه اشاره کرده و میگوید که این کشورها طی دهههای گذشته در «سمت نادرست تاریخ» ایستادهاند و با حمایت از سیاستهای خارجی علیه ایران، به تشدید تنشها کمک کردهاند. بهگفته او، میزبانی از پایگاههای نظامی آمریکا و همراهی با سیاستهای نظامی واشنگتن، نهتنها امنیت پایدار ایجاد نکرده، بلکه منطقه را در معرض بیثباتی بیشتر قرار داده است.
ظریف تأکید میکند که تصور ناتوانی ایران در پاسخگویی، «توهمی پرهزینه» بوده و واکنش ایران به حملاتی که از خاک یا با حمایت لجستیکی برخی کشورهای منطقه انجام شده، اجتنابناپذیر بوده است.
این تحلیلگر ارشد ایرانی، مدل «امنیت در برابر خرید تسلیحات و میزبانی نیروهای خارجی» را ناکارآمد توصیف میکند و مینویسد این رویکرد نه امنیت واقعی ایجاد کرده و نه بستر لازم برای توسعه پایدار اقتصادی را فراهم آورده است. بهباور او، تکیه بر قدرتهای خارجی، کشورها را در چرخهای از وابستگی و آسیبپذیری قرار داده است.
او همچنین به پیامدهای (اعتباری) این سیاستها اشاره کرده و میگوید همراهی برخی دولتها با اقدامات نظامی علیه یک کشور مسلمان، واکنشهای منفی گستردهای در جهان اسلام بهدنبال داشته است.
در بخش دیگری از این یادداشت که توسط الجزیره منتشر شده، تأکید میشود که حضور پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه، از دید ایران نه یک همکاری دفاعی، بلکه تهدیدی راهبردی تلقی میشود. بهگفته نویسنده، این پایگاهها عملاً به بستر اجرای عملیات نظامی تبدیل شدهاند و به تشدید نظامیسازی منطقه، بهویژه در گذرگاه حساسی چون تنگه هرمز، انجامیدهاند.
ظریف در ادامه به گسترش حضور اسرائیل در منطقه پرداخته و آن را عاملی برای افزایش تنش و تضعیف حاکمیت ملی کشورها میداند. او استدلال میکند که نفوذ سیاسی و امنیتی اسرائیل در ساختارهای تصمیمگیری برخی کشورها، استقلال سیاست خارجی آنها را محدود کرده است.
در بخش پایانی، نویسنده بر ضرورت ایجاد یک چارچوب امنیتی بومی و منطقهمحور تأکید میکند. او به ابتکارهایی مانند «ابتکار صلح هرمز» اشاره کرده و میگوید آینده امنیت غرب آسیا باید بر پایه همکاری منطقهای، منافع مشترک و کاهش وابستگی به بازیگران خارجی شکل گیرد.
بهنوشته او، جنگ اخیر «پایان عصر توهمات امنیتی» را رقم زده و نشان داده است که امنیت نه قابل خرید است و نه قابل واگذاری به دیگران. در عوض، کشورها ناگزیرند بر همکاری، احترام متقابل و درک واقعیتهای ژئوپلیتیکی تکیه کنند.
این یادداشت در الجزیره با تأکید بر تغییرات بنیادین در معادلات امنیتی منطقه، خواستار بازنگری جدی در سیاستهای گذشته و حرکت بهسوی یک نظم امنیتی منطقهای مستقل شده است؛ نظمی که بهگفته نویسنده، تنها مسیر پایدار برای ثبات و توسعه در غرب آسیا خواهد بود.
محمدجواد ظریف: درسهایی از جنگ؛ «امنیت نه خریدنی است و نه قابل واگذاری به دیگران»
