خبرگزاری راسک: کانون همیاری فارسیزبانان در لندن، در نشستی تحلیلی با حضور دکتر محییالدین مهدی، مورخ، پژوهشگر ارشد تاریخ و فعال سیاسی برجسته افغانستانی، به بررسی سناریوهای پیشروی ساختار سیاسی و اداری این کشور پرداخت. در این نشست که به بازخوانی چالشهای ژئوپلیتیک و بحرانهای هویتی معاصر اختصاص داشت، ساختارهای بدیل برای آینده سیاسی افغانستان و فرآیندهای گذار از منازعات دوامدار مورد واکاوی قرار گرفت.
بر اساس نوشتهی که نبی ساقی، کارشناس و تحلیلگر مسائل سیاسی افغانستان در صفحه فیسبوک خود منتشر کرده، دکتر محییالدین مهدی در پاسخ به پرسشهای شرکتکنندگان، نظریات تبیینی خود را پیرامون گزینههای ساختاری نظام آینده مطرح ساخت.
دکتر مهدی در ارزیابی مدلهای ساختاری برای آینده سیاسی و اداری کشور، ایده «فدرالیسم» را به عنوان مؤثرترین، پایدارترین و کمهزینهترین راه حل کلانمعضل افغانستان توصیف کرد. از منظر این مورخ و تحلیلگر سیاسی، سناریوی «تجزیه» نمیتواند نقطه پایانی بر گسستها، منازعات ساختاری و جنگهای داخلی باشد، بلکه برعکس، این پتانسیل را دارد که به تشدید تنشها و دور جدیدی از جنگ و خونریزیهای گستردهتر منجر شود.
به باور این فعال سیاسی، استقرار یک نظام فدرالی عادلانه از یک سو به عنوان سدی دفاعی در برابر فروپاشی و تجزیه قلمرو کشور عمل میکند و از سوی دیگر، بستر لازم را برای تأمین قناعت، رضایت خاطر و مشارکت ساختاری تمامی گروههای قومی فراهم میسازد. نظام فدرالی این مکانیسم را پایهگذاری میکند تا حوزههای ایالتی و محلی بر اساس اقتضائات فرهنگی، بومی و خواستهای سیاسی جامعه خود، سیاستگذاریها و پالیسیهای هماهنگ و متناسب را تدوین و تطبیق کنند.
این پژوهشگر تاریخ، یکی از آسیبهای اساسی و هنجاری در جبهه جریانهای غیرپشتون را «فقدان روایت تاریخی و سیاسی منسجم» دانست. وی تصریح کرد که علیرغم تلاشها، مبارزات و فداکاریهای گسترده میدانی توسط کنشگران متعدد، هنوز یک کلانروایت روشن، منسجم و مدون که تبیینکننده دقیق خواستها، مطالبات کلان و چشمانداز آینده جامعه باشد، شکل نگرفته است.
دکتر مهدی با تمرکز ویژه بر تبارشناسی مواضع جامعه تاجیک در افغانستان، به نقد رویکردهای هویتی این جریان پرداخت و اظهار داشت که بخشی از بدنه این جامعه مدنی و سیاسی، نوعی خودسانسوری یا شرمساری کاذب را در بیان علنی هویت قومی خود بازتولید میکنند. وی با مقایسه این وضعیت تشریح کرد در حالی که جامعه پشتون با افتخار از هویت پشتون بودن خود سخن میگویند و جوامع هزاره و ترکتبار نیز رویکرد مشابه و صریحی در ابراز هویت خویش دارند، اما کنشگران تاجیک همواره نگران آن هستند که طرح مطالبات هویتی و دفاع از حقوق تبار خود، برچسب «قومگرایی» را برای آنان به همراه داشته باشد.
برای تبیین این عارضه ساختاری در دوران معاصر، دکتر مهدی به بازخوانی نمونهای از پارلمان دوران جمهوریت پرداخت و یادآور شد که یکی از وزرای وقت متعلق به جامعه تاجیک در جریان سخنرانی رسمی خود در صحن مجلس، ۱۸ بار بر کلیدواژه «شکر مسلمان هستیم» و ۱۲ بار بر عبارت «شکر همه افغان هستیم» تاکید کرد، اما در طول کل سخنرانی خود حتی برای یکبار نیز به هویت تجمیعی خود اشاره نکرد و نامی از هویت «تاجیک» به میان نیاورد.
دکتر محییالدین مهدی که تحقیقات و تالیفات گستردهای را در حوزه تاریخنگاری، تحولات ژئوپلیتیک و بستر فرهنگی حوزه افغانستان و خراسان بزرگ به سرانجام رسانده، به تازگی تدوین جدیدترین اثر پژوهشی خود را به پایان برده است. این اثر که تحت عنوان «خراساننامه» در ۷ مجلد تنظیم شده است، به عنوان یک مرجع جامع تاریخی و تحلیلی، مراحل پایانی خود را برای انتشار قریبالوقوع طی میکند.
دکتر مهدی: فدرالیسم مؤثرترین راهبرد برای درهمشکستن انحصارطلبی پشتونها و پایان دادن به منازعه قومی در افغانستان است
