خبرگزاری راسک: بر اساس گزارش تحلیلی خبرگزاری «آسوشیتد پرس»، به دنبال بروز منازعات نظامی میان پاکستان و گروه طالبان در اواخر سال گذشته و انسداد متعاقب گذرگاههای مرزی، بازرگانان افغانستانی ناگزیر به تغییر مسیر ترانزیتی خود از بندر کلیدی کراچی به سمت نظام بندرگاهی ایران در غرب این کشور شدند. با این حال، ثبات این مسیر جایگزین دیری نپایید؛ چرا که بندر عباس در حاشیه تنگه هرمز واقع شده است؛ آبراههای استراتژیک که در پی شعلهور شدن آتش جنگ، صدها کشتی تجاری و هزاران خدمه را در خود سرگردان ساخته و همزمان، هزاران کانتینر ملزومات حیاتی افغانستان را در خاک پاکستان توقیف و زمینگیر کرده است. پسزدن همزمان زنجیره تامین از بنادر پاکستان و تنگه هرمز، به بهای تحمیل فلج ساختاری بر بدنه نیمهجان اقتصاد و روند امدادرسانی بینالمللی در افغانستان تحت سلطه طالبان تمام شده است.
برنامه جهانی غذای سازمان ملل متحد (دبلیوافپی) که مسئولیت توزیع مکملهای تغذیهای برای مادران و کودکان دچار سوءتغذیه شدید و بیسکویتهای غنیشده با انرژی بالا را برای دانشآموزان در افغانستانِ تحت انزوای سیاسی طالبان بر عهده دارد، اکنون با جهش سرسامآور هزینههای حملونقل و انسداد خفهکننده مسیرهای تامین کالا مواجه است. بخش اعظم محمولههای حیاتی این سازمان پیش از این از پاکستان تامین میشد؛ اما پس از مسدود شدن این مرز در ماه اکتبر، فرآیند ناگزیر بازپروری لجستیکی از طریق ترانزیت دریایی به دبی و سپس ایران آغاز شد. این سازوکار نیز با کنترل سختگیرانه تهران بر تنگه هرمز و محاصره بنادر ایران توسط ایالات متحده، عملاً متوقف گردید تا روند نزولی ذخایر امدادی شتاب گرفته و تا اواسط آوریل، این منابع به طور کامل تخلیه شوند.
«جان آیلیف»، مدیر کشوری برنامه جهانی غذا در افغانستان، با ترسیم بستر بحرانی حاکم بر کشور تحت سیطره طالبان اظهار داشت:
«در شرایطی که شاخصهای سوءتغذیه به ارقام بیسابقهای نزدیک شدهاند، کلینیکهای درمانی ناگزیر به بازگرداندن مادران و کودکان رنجور و ناامید شدهاند؛ زیرا هیچ بسته غذایی برای اعطا به آنها در اختیار نداریم.»
این بنبست پدافند غذایی در حالی رخ میدهد که نهادهای بینالمللی پیش از این نیز با کاهش شدید بودجههای حمایتی دستبهگریبان بودهاند، به طوری که این نهاد تنها ۸ درصد از بودجه سالانه خود را برای سال جاری دریافت کرده است. آیلیف در مکاتبات ایمیلی خود افزود که تلاقی بحران مالی با منازعات خاورمیانه و انسداد مرزی ناشی از تنشهای دیپلماتیک طالبان، شریانهای حیاتی عملیاتی این سازمان را در بدترین زمان ممکن قطع کرده و بازارهای داخلی را تحت فشاری مضاعف قرار داده است.
در غیاب مسیرهای دریایی استاندارد، اکنون محمولهها باید از طریق راههای زمینی ناهموار، طولانی و پرهزینه آسیای مرکزی و فرسنگها دورتر از خطوط اقیانوسی منتقل شوند. طبق ارزیابی آیلیف، این جابهجایی هندسی ترانزیت، هزینههای لجستیکی برنامه جهانی غذا را به سه برابر و بهای تولید مکملهای درمانی برای قشر آسیبپذیر جامعه را تا ۳۵ درصد افزایش داده است. به عنوان نمونه، با آغاز درگیریهای مرتبط با جنگ ایران در اواخر فوریه، یک محموله کلیدی از بیسکویتهای غنیشده این سازمان در امارات متحده عربی متوقف شد. این بار محوری به جای ترانزیت مستقیم از دبی به ایران و سپس خاک افغانستان، ناگزیر به پیمودن یک مسیر کوهستانی و پیوسته دوربرد از خاک کشورهای عربستان سعودی، اردن، سوریه، ترکیه، گرجستان، آذربایجان و در نهایت عبور از دریای خزر به ترکمنستان شده و بالغ بر سه هفته است که در شاهراهها سرگردان مانده است.
در بخش خصوصی نیز فقدان ظرفیتهای دیپلماتیک و مدیریتی طالبان، سرمایهگذاران داخلی را با بحران بقا مواجه ساخته است. «لطفالله اکبری»، مدیر یک شرکت خرد واردکننده تجهیزات ساختمانی در کابل، اعلام داشت که محمولههای خریداریشدهاش از چین به دلیل ناتوانی در عبور از تنگه هرمز در کشتیها محبوس مانده و به موازات آن، نرخهای درخواستی شرکتهای لجستیکی به شدت صعود کرده است. وی با اشاره به اینکه جنگ ایران و آمریکا عملاً تداوم کسبوکارش را غیرممکن ساخته، تصریح کرد که در صورت تداوم انسداد، چارهای جز رها کردن کل بار خود نخواهد داشت؛ چرا که هزینههای درخواستی شرکتهای ترانزیتی از ارزش کل کالا و سرمایه اولیه فراتر رفته و انتقال آنها تحت این شرایط، منجر به تحمیل زیان مضاعف و ورشکستگی قطعی خواهد شد.
«گلمیر امینی»، مدیر لجستیک شرکت حملونقل بینالمللی و خدمات فورواردری «اتفاق بامیان»، تایید کرد که بحران ژئوپلیتیک کنونی هزینه اجاره هر کانتینر را از رقم ثابتی معادل ۳,۰۰۰ الی ۳,۶۰۰ دالر، به بیش از ۷,۰۰۰ دالر و در خصوص برخی کالاهای خاص به فراتر از ۱۱,۰۰۰ دالر رسانده است که این موج گرانی، دامنگیر محمولههای بشردوستانه نیز میشود. همچنین «محمد مرتضی اسحاقزی»، از فعالان بازار لوازم الکترونیکی در کابل، با تایید جهش ده برابری هزینههای ترخیص بار خود از چین (از ۱,۱۰۰ دالر به بیش از ۱۵,۰۰۰ دالر)، وضعیت حاکم را بنبست کامل صادراتی و وارداتی توصیف کرد. وی به صراحت از سلطه طالبان خواست تا از مواضع تنشآفرین خود عقبنشینی کرده و با حل منازعات مرزی با پاکستان، امکان احیای تبادلات سنتی را فراهم سازد، در غیر این صورت، شاکله بازرگانی کشور به کلی نابود خواهد شد.
در این میان، سخنگوی وزارت تجارت و صنعت گروه طالبان، «عبدالسلام جواد»، با نادیده انگاشتن فشار شدید وارده بر دستان تهی بازرگانان، مدعی شد که به لطف جایگزینی کالاها از مسیرهای روسیه، چین و آسیای مرکزی، نرخ تورم داخلی در محدوده ۳ درصد مهار شده است و مقامات صرفاً در انتظار گشایش وضعیت در تنگه هرمز برای از سرگیری صادرات عادی هستند. با این وجود، «خانجان الکوزی»، مشاور ارشد اتاق بازرگانی و سرمایهگذاری افغانستان، با تایید تکیه اجباری بیش از ۶۰ درصد از ساختار تجاری کشور بر دهلیز آسیای مرکزی جهت کاهش نسبی صدمات ناشی از جنگ ایران، خاطرنشان ساخت که در حال حاضر بخش عمدهای از اقلام غذایی و فرآوردههای نفتی از مسیرهای روسیه تامین شده و مراودات با ترکیه نیز به صورت حملونقل ریلی از طریق خاک ایران یا آذربایجان هدایت میشود. این تفییر مسیرهای اجباری، نمودی آشکار از بار گرانی است که به دلیل سوءمدیریت ساختاری طالبان بر دوش نظام معیشتی مردم افغانستان سنگینی میکند.
آسوشیتدپرس: بستهشدن تنگه هرمز و مرز پاکستان، تجارت و کمکرسانی به افغانستان را فلج کرده است
