خبرگزاری راسک: اگر احساس میکنید جنگهای بیشتری در جهان شعلهور است، احساستان درست است و دادهها این واقعیت را تأیید میکنند.
پژوهش تازهای از دانشگاه اوپسالای سویدن نشان میدهد که سال ۲۰۲۵ بالاترین شمار درگیریهای مسلحانه میان دولتها را از زمان جنگ جهانی دوم، و بالاترین شمار تلفات را از زمان نسلکشی رواندا ثبت کرده است.
بر اساس دادههای برنامهی دادههای درگیری اوپسالا (یوسیدیپی)، که به عنوان یکی از معتبرترین منابع اطلاعاتی دربارهی خشونت در سراسر جهان شناخته میشود، در سال ۲۰۲۵ در مجموع ۶۵ درگیری فعال در جهان وجود داشته است. از این میان، شمار درگیریهای مستقیم میان دولتها یعنی جنگهای بیندولتی نسبت به سال پیش دو برابر شده و به هشت مورد رسیده است؛ بالاترین رقم از زمان آغاز گردآوری دادههای این برنامه در سال ۱۹۴۶.
این هشت درگیری بیندولتی عبارتند از: جنگ روسیه و اوکراین، جنگ ایران و اسرائیل، درگیری هند و پاکستان، درگیری تایلند و کامبوج، درگیریهای اسرائیل در سوریه و یمن، درگیری مرزی طالبان و پاکستان، و سرانجام درگیری در دریای سرخ و خلیج عدن میان آمریکا و بریتانیا از یک سو و حوثیهای یمن از سوی دیگر.
شاون دیویس، تحلیلگر ارشد یوسیدیپی، در این باره گفت: «ما شاهد افزایش چشمگیر درگیریهای بین دولتها هستیم. مدتها بود که جنگهای بیندولتی نسبتاً نادر به شمار میرفتند، اما تحولات سالهای اخیر نشاندهندهی تشدید تنشهای بینالمللی و تغییر در نظم امنیتی جهانی است.»
مابقی ۶۵ درگیری، همه از نوع داخلی بودند یعنی درگیری نیروهای دولتی با گروههای مسلح غیردولتی در داخل مرزهای یک کشور.
تلفات سال ۲۰۲۵ بالاترین رقم ثبتشده از سال ۱۹۹۴ تاکنون بوده است. بر اساس این دادهها، حدود ۲۴۴ هزار و ۶۰۰ نفر در درگیریهای مسلحانه کشته شدهاند؛ رقمی که نسبت به ۱۸۷ هزار کشتهی سال ۲۰۲۴ جهش قابل توجهی را نشان میدهد.
ترز پترسون، تحلیلگر ارشد و مدیر پروژه در یوسیدیپی، گفت: «این تنها داستان افزایش شمار درگیریها نیست، بلکه روایتی از سطوح بیسابقهی خشونت مرگبار است. بهویژه افزایش چشمگیر خشونت علیه غیرنظامیان، بهخصوص در سودان، بسیار نگرانکننده است.»
پژوهشگران دادهها را در چند دسته طبقهبندی میکنند. نخست «خشونت دولتمحور» که هم جنگهای داخلی و هم جنگهای بیندولتی را در برمیگیرد مانند اوکراین، سودان و غزه. دوم «خشونت غیردولتی» که درگیری میان دو گروه غیردولتی را شامل میشود مانند خشونتهای فرقهای در پاکستان یا خشونت کارتلها در مکزیک. سوم «خشونت یکطرفه» که غیرنظامیان را هدف میگیرد مانند سرکوب اعتراضات در تانزانیا یا حملات گروههای مسلح به غیرنظامیان در جمهوری دموکراتیک کنگو.
از مجموع ۶۵ درگیری سال گذشته، ۱۳ مورد به سطح جنگ تمامعیار رسیدند یعنی بیش از هزار کشتهی میدانی در سال.
جنگ روسیه و اوکراین مرگبارترین درگیری بیندولتی بود و ۶۲ درصد از کل تلفات میدانی را به خود اختصاص داد؛ ۷۷ هزار و ۷۰۰ کشته از طرف روسیه و ۱۴ هزار کشته از طرف اوکراین در سال ۲۰۲۵. پژوهشگران اوپسالا برای رسیدن به این ارقام از منابع باز گوناگون، از جمله شبکههای اجتماعی، بهره گرفتند، چرا که طرفین درگیر معمولاً آمار تلفات را به طور منظم منتشر نمیکنند. پژوهشگران خاطرنشان کردند که «تلفات میدانی روسیه افزایش یافته، در حالی که تلفات اوکراین نسبتاً ثابت مانده است.»
جنگ اسرائیل و حماس با ۱۴ هزار و ۴۰۰ کشته در جایگاه دوم قرار گرفت، هرچند این رقم نسبت به سال قبل به دلیل توافقهای آتشبس کاهش داشت. سودان با ۱۲ هزار و ۲۰۰ کشته در رتبهی سوم قرار گرفت، اما این آمار تنها درگیری میان نیروهای دولتی و نیروهای شبهنظامی واکنش سریع را دربر میگیرد. در حوزهی خشونت علیه غیرنظامیان، سودان به تنهایی مقام اول را داراست؛ دهها هزار غیرنظامی سودانی تنها پس از سقوط شهر الفاشر به دست نیروهای شبهنظامی واکنش سریع در قتلعامهایی کشته شدند.
بخشی از دلیلی که پژوهشگران برای افزایش درگیریها در دههی گذشته برمیشمارند، تغییر در نظم بینالمللیای است که آمریکا پس از جنگ جهانی دوم پایهگذاری کرده بود.
این مطالعه مینویسد: «اکنون ایالات متحده در حال رویگردانی از نظم جهانیای است که خود بنا کرده، آنگونه که در راهبرد امنیت ملی ۲۰۲۵ این کشور نمایان است. شمار بسیار بالای درگیریها و جنگهای ثبتشده در ۲۰۲۵، بهویژه رکورد جنگهای بیندولتی، اعتبار بیشتری به صداهای فزایندهای میبخشد که استدلال میکنند ما در حال شاهدن پایان «پاکس آمریکانا» و نظم لیبرال جهانی هستیم.»
با این حال، پترسون در پاسخ به این پرسش که آیا جنگها در دوران دولت ترامپ بدتر شدهاند، احتیاط علمی را رعایت کرد: «دادههای ما اجازه نمیدهند رابطهی علّی مستقیمی میان تغییرات سیاسی خاص آمریکا و افزایش درگیریهای ثبتشده در ۲۰۲۵ برقرار کنیم. آنچه دادهها نشان میدهند این است که درگیریهای بیندولتی در طول دههی گذشته به شدت افزایش یافته و به بالاترین سطح خود از جنگ جهانی دوم رسیده است. این روند پیش از دولت کنونی آمریکا آغاز شده و با هیچ تصمیم سیاسی یا رهبر سیاسی واحدی قابل توضیح نیست.»
پژوهشگران در پایان هشدار دادند که سال ۲۰۲۶ نیز نشانهای از آرامش بیشتر ندارد. دادههای امسال تاکنون نشان میدهند که روند صعودی درگیریهای جهانی احتمالاً ادامه خواهد یافت.
پژوهش دانشگاه اوپسالا: جهان در ۲۰۲۵ بیشترین درگیریهای مسلحانه از زمان جنگ جهانی دوم را تجربه کرد
