خبرگزاری راسک: در شرایطی که گروه طالبان با محرومکردن دختران و زنان از آموزش، آینده علمی بخش بزرگی از جامعه افغانستان را با تهدید روبهرو کردهاند، دانشگاه آنلاین فرزانگان با آغاز سمستر خزانی ۱۴۰۵ بر گسترش فرصتهای آموزش عالی و فراهمکردن زمینه ادامه تحصیل از راه دور تاکید کرده است؛ تلاشی که اهمیت آموزش مجازی را در شرایط کنونی افغانستان برجسته میکند.
محرومیت دختران از آموزش، تنها به معنای بستهشدن دروازههای مکتب و دانشگاه نیست؛ این محدودیت، فرصت رشد علمی، استقلال اقتصادی و مشارکت اجتماعی آنان را نیز تحت تاثیر قرار میدهد. در چنین وضعیتی، آموزش آنلاین میتواند یکی از راههای حفظ ارتباط دختران با دانش و جلوگیری از گسست کامل مسیر تحصیلی آنان باشد.
دانشگاه آنلاین فرزانگان با آغاز سمستر خزانی سال ۱۴۰۵، بار دیگر بر همین ضرورت تاکید کرده است. دکتر سردارمحمد رحیمی، رئیس این دانشگاه و معین پیشین وزارت معارف افغانستان، در پیامی به مناسبت آغاز سمستر جدید، وضعیت آموزش در افغانستان را بحرانی توصیف کرده و گفته است که حضور طالبان و تفکر طالبانی، زمینه آموزش مدرن، باکیفیت و انتقادی را محدود کرده است.
رحیمی آموزش آنلاین را در شرایط کنونی فراتر از یک گزینه جایگزین دانسته و آن را ضرورتی اجتماعی خوانده است. او همچنین بر دسترسی عادلانه به آموزش دیجیتال، کیفیت علمی برنامهها و اعتبار مدارک دانشگاههای آنلاین تاکید کرده است.
اهمیت این رویکرد در شرایطی بیشتر میشود که دختران افغانستان برای ادامه تحصیل با محدودیتهای گسترده روبهرو هستند و بسیاری از آنان امکان حضور در مراکز آموزشی را ندارند. دانشگاههای آنلاین، اگر از استانداردهای علمی و امکانات لازم برخوردار باشند، میتوانند بخشی از این خلأ را جبران کنند و فرصت یادگیری را برای دانشجویان در داخل و خارج از کشور فراهم سازند.
فرزانگان؛ از گسترش رشتهها تا جذب استادان
دانشگاه آنلاین فرزانگان در معرفی برنامههای آموزشی خود اعلام کرده است که در هفت حوزه حقوق، علوم سیاسی، علوم ارتباطات، علوم اجتماعی، اقتصاد، مدیریت و علوم کامپیوتر فعالیت میکند.
بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی این دانشگاه، رشتههای حقوق، حقوق بینالملل و حقوق بشر در دانشکده حقوق؛ علوم سیاسی، روابط بینالملل، مطالعات منطقهای و سیاست عمومی در دانشکده علوم سیاسی؛ و روزنامهنگاری و ارتباطات و رسانه در دانشکده علوم ارتباطات ارائه میشوند.
فلسفه و جامعهشناسی در دانشکده علوم اجتماعی، اقتصاد و اقتصاد مالی در دانشکده اقتصاد، مدیریت بازرگانی، مدیریت دولتی، مدیریت آموزشی و مدیریت منابع انسانی در دانشکده مدیریت و مهندسی کامپیوتر و فناوری اطلاعات در دانشکده علوم کامپیوتر، از دیگر رشتهها و گرایشهای اعلامشده این دانشگاه هستند.
دکتر سید محمدتقی حسینی، معاون علمی دانشگاه آنلاین فرزانگان، نیز از فراخوان جذب استادان، پژوهشگران و متخصصان واجد شرایط برای همکاری در فعالیتهای آموزشی و علمی خبر داده است. این فراخوان بخشی از برنامه اعلامشده دانشگاه برای توسعه ظرفیت علمی و گسترش فعالیتهای آموزشی آن است.
حضور استادان متخصص و فراهمکردن برنامههای درسی منظم، از عوامل تعیینکننده کیفیت آموزش مجازی است. آموزش آنلاین صرفا با ایجاد یک سامانه اینترنتی به آموزش دانشگاهی معتبر تبدیل نمیشود؛ کیفیت محتوای درسی، شیوه تدریس، ارزیابی دانشجویان و ارتباط علمی میان استاد و دانشجو نیز باید تضمین شود.
پشتیبانی دانشجویان و آمادگی اداری
در کنار برنامههای علمی، دانشگاه آنلاین فرزانگان بر آمادگی اداری و بهبود خدمات دانشجویی نیز تاکید کرده است.
سید اسماعیل هاشمی، معاون اداری این دانشگاه، گفته است هماهنگی میان بخشهای اداری و علمی، تسهیل روندهای دانشگاهی و رسیدگی به نیازهای دانشجویان از اولویتهای این بخش است. به گفته او، بهبود خدمات اداری و تقویت هماهنگی میان واحدهای مختلف برای فراهمکردن محیطی منظم و مناسب برای ادامه تحصیل دنبال میشود.
دانشگاه فرزانگان در فراخوان خود، آموزش آنلاین و رایگان، حضور استادان باتجربه، دسترسی آموزشی از نقاط مختلف جهان و توجه ویژه به دختران افغانستانی را از ویژگیهای برنامههایش عنوان کرده است. تحقق این اهداف، به استمرار برنامهها، کیفیت تدریس و میزان دسترسی واقعی دانشجویان به امکانات آموزشی بستگی دارد.
آموزش آنلاین؛ فرصتی مهم، اما نه جایگزین حق آموزش
با وجود اهمیت دانشگاههایی مانند فرزانگان، آموزش آنلاین نباید بهعنوان راهحل نهایی بحران آموزش در افغانستان معرفی شود. دسترسی به اینترنت پایدار، برق، تلفن هوشمند یا رایانه و توانایی پرداخت هزینههای ارتباطی، هنوز برای بسیاری از خانوادهها دشوار است. این موانع میتوانند گروهی از دختران را حتی از فرصتهای آموزش مجازی نیز محروم کنند.
مسئله دیگر، اعتبار علمی مدارک و امکان ادامه تحصیل دانشآموختگان است. دانشگاههای آنلاین برای جلب اعتماد دانشجویان و خانوادهها باید درباره معیارهای پذیرش، شیوه ارزیابی، صلاحیت استادان، اعتبار برنامهها و وضعیت مدارک خود اطلاعات روشن و قابل بررسی ارائه کنند. تاکید رئیس دانشگاه فرزانگان بر کیفیت علمی و اعتباردهی مدارک نیز از همین جهت اهمیت دارد.
با این همه، فعالیت مراکز آموزشی آنلاین میتواند در شرایطی که مسیرهای رسمی آموزش بر دختران بسته شده است، نقشی مهم در حفظ سرمایه انسانی افغانستان ایفا کند. ادامه یادگیری، دسترسی به دانش روز و کسب مهارتهای تخصصی، امکان مشارکت آینده زنان در حوزههای علمی، اقتصادی و اجتماعی را زنده نگه میدارد.
ممنوعیت آموزش دختران از سوی طالبان، مسئولیتی نیست که دانشگاههای آنلاین بتوانند جای آن را بگیرند یا پیامدهایش را بهتنهایی جبران کنند. پایاندادن به این محرومیت، مستلزم رفع محدودیتها و بازگشت حق آموزش برای همه دختران و زنان است. با این حال، تلاش دانشگاههایی مانند فرزانگان برای فراهمکردن مسیرهای جایگزین آموزشی، در وضعیتی که فرصتهای تحصیل از بسیاری گرفته شده، اقدامی با اهمیت اجتماعی است.
تحصیل نباید امتیازی وابسته به جنسیت یا موقعیت جغرافیایی باشد. آینده افغانستان به مشارکت همه شهروندان در آموزش و تولید دانش نیاز دارد؛ و هیچ جامعهای با کنارگذاشتن دختران از نظام آموزشی نمیتواند به توسعه پایدار دست یابد.
