خبرگزاری راسک: به نقل از خبرگزاری «مانیتور ژئوپولیتیک»، روسیه با بهرسمیت شناختن رسمی حکومت طالبان در تاریخ ۳ جولای، ممکن است بنیان سیاستهای بینالمللی در قبال افغانستان را بهگونهای بنیادین دگرگون سازد. برخلاف دوره نخست حاکمیت طالبان (۱۹۹۶–۲۰۰۱) که تنها از سوی برخی کشورهای اسلامی به رسمیت شناخته شد، اینبار یکی از قدرتهای بزرگ و غیراسلامی جهان دست به چنین اقدامی زده است. این تحول، نماد یک تغییر تاکتیکی و دیپلماتیک در سیاست خارجی طالبان است؛ چیزی که میتوان از آن بهعنوان «طالبان ۲.۰» یاد کرد. برپایی سفارت طالبان در مسکو، برافراشتهشدن بیرق این گروه در خاک روسیه، و پذیرش رسمی آنها بهعنوان حکومت مشروع افغانستان، پیامدهای ژرفی در مناسبات بینالمللی خواهد داشت.
نخست، این اقدام نشان میدهد که طالبان دیگر تنها بر پیوندهای ایدئولوژیک تکیه ندارد؛ بلکه در پی برقراری مناسبات راهبردی، سیاسی و اقتصادی با قدرتهای جهانی است. این برای طالبان یک پیروزی بزرگ دیپلماتیک محسوب میشود و نشان میدهد که رژیم آنها برخی ویژگیهای حاکمیت مستقل را کسب کرده است. دوم، این شناسایی از سوی قدرتی صورت گرفته که افغانستان با آن سابقهی روابط خصمانه دارد. اما امروز هر دو طرف توانستهاند از گذشته عبور کرده، در چارچوب واقعگرایی و منافع متقابل وارد گفتوگو شوند. سوم، این تحول ممکن است چارچوب نگاه جهانی به افغانستان را از امنیت منطقهای به رقابت شرق و غرب تغییر دهد. بهویژه با عقبنشینی کشورهای غربی از صحنه افغانستان، میدان برای قدرتهای شرقی بازتر شده است.
نشانههای آمادگی روسیه برای این تصمیم از مدتی قبل نمایان بود. در دسامبر ۲۰۲۴، رئیسجمهور روسیه فرمانی را امضا کرد که طالبان را از فهرست گروههای تروریستی حذف میکرد؛ این فرمان در اپریل ۲۰۲۵ از سوی سترهمحکمه نیز تأیید شد. سپس در سوم جولای، نماینده طالبان، گل حسن، رسماً کارش را بهعنوان سفیر در مسکو آغاز کرد. پیشتر، زمیر کابلوف، نماینده ویژه ریاستجمهوری روسیه در امور افغانستان، اعلام کرده بود که دور هفتم نشست «قالب مسکو» در پاییز امسال برگزار خواهد شد و طالبان بهعنوان عضو کامل در آن حضور خواهد یافت.
۱. تثبیت نفوذ در آسیای مرکزی: افغانستان در معادلات امنیتی آسیای میانه بهویژه تاجیکستان نقش کلیدی دارد. مسکو از ماه جولای صادرات سلاح به افغانستان را آغاز کرده است؛ گامی که احتمالاً راه را برای همکاریهای نظامی گستردهتر هموار خواهد کرد. بازار تازه صادراتی: ارزش تجارت دوجانبه میان افغانستان و روسیه به یک میلیارد دالر رسیده و هدف سه میلیاردی برای سال ۲۰۲۵ تعیین شده است. همچنین، در «همایش بینالمللی اقتصادی سنپترزبورگ» روسیه اعلام کرد که بازار کار خود را به کارگران افغان نیز باز میکند.
۲. استراتژی چرخش به جنوب جهانی: در سایه تحریمهای غرب، روسیه در پی گسترش روابط با بازارهای آسیایی است. افغانستان بهعنوان گذرگاه ترانزیتی به سوی پاکستان و هند، برای کرملین اهمیت راهبردی یافته است. توافقنامه راهآهن ترانس-افغانستان میان روسیه و ازبکستان نیز در همین راستا امضا شد.
۳. رقابت با چین در افغانستان: شرکتهای چینی مانند MCC و CAPEIC پروژههای بزرگ نفت، مس و لیتیوم را در افغانستان در دست دارند. شناسایی طالبان از سوی روسیه نیز در راستای رقابت ژئوپولیتیکی با چین قابل تفسیر است. ازبکستان نخستین کشوری بود که بهگونهای محتاطانه خواستار بهرسمیت شناختن واقعیت طالبان شد. دیدار رئیسجمهور این کشور با ملا برادر در حاشیه نشست سران سازمان همکاری اقتصادی (ECO) نیز نشان از گسترش روابط دارد، هرچند ازبکستان استقلال خود را در سیاست خارجی حفظ کرده است.
در مورد ایران، با وجود منافع مشترک، تنشها با طالبان و اخراج گسترده مهاجران افغانستانی، احتمال شناسایی رسمی ضعیف است. تنها در ماه جون ۲۰۲۵، ایران بیش از ۲۵۰ هزار مهاجر را اخراج کرد. پاکستان نیز با وجود روابط سنتی با طالبان، در سالهای اخیر برخوردهای سختگیرانهتری با مهاجران داشته است. اما گفتوگوهای سهجانبه اخیر در پکن میان چین، افغانستان و پاکستان ممکن است منجر به گرمتر شدن روابط کابل و اسلامآباد شود. چین بهطور مستقل با طالبان وارد تعامل شده است و در ماه فبروری ۲۰۲۴ سفیر طالبان را به رسمیت شناخت. بنابراین، اقدامات پکن متاثر از مسکو نخواهد بود، اما اجلاس آینده سازمان همکاری شانگهای (SCO) در تیانجین، ممکن است بستری برای تصمیمگیری جدید چین درباره طالبان فراهم کند.
در آسیای مرکزی، قزاقستان نیز نشانههایی از تمایل به شناسایی طالبان از خود نشان داده است؛ این کشور در سال گذشته طالبان را از فهرست گروههای تروریستی حذف کرد و چندین دیدار سطح بالا با مقامهای طالبان انجام داده است. در سوی دیگر، تاجیکستان که رویکردی سرد داشته، ممکن است تحت تأثیر موضع روسیه، در سیاست خود تجدید نظر کند. بلاروس، نزدیکترین متحد روسیه، نیز احتمالاً طالبان را به رسمیت خواهد شناخت؛ اقدامی که در چارچوب حمایت از سیاست کرملین انجام میشود. بهرسمیت شناختن طالبان از سوی روسیه ممکن است آغازی بر یک مرحلهی تازه از روابط بینالمللی با افغانستان باشد. این اقدام ممکن است به دومینویی از شناساییهای منطقهای و جهانی بینجامد و یا رقابتهای ژئوپولیتیکی بر سر نفوذ در افغانستان را تشدید کند.
طالبان اکنون، پس از چهار سال تلاش بیوقفه، توانستهاند حمایت نه از یک قدرت ایدئولوژیک، بلکه از یک کشور مهم جهانی را بهدست آورند. اجلاس آینده SCO در چین ممکن است آغاز فصل تازهای در تعامل جهانی با طالبان باشد تعاملاتی که بیش از هر زمان دیگر، بر مبنای منافع و رقابتهای ژئوپولیتیکی شکل خواهد گرفت.
