خبرگزاری راسک: دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، در کاخ سفید میزبان رهبران پنج کشور آسیای میانه بود؛ نشستی که ناظران آن را گامی تازه در رقابت قدرتهای بزرگ برای نفوذ در این منطقه راهبردی ارزیابی میکنند.
در این دیدار، که روز گذشته، پنجشنبه ۱۵ عقرب انجام شد، رؤسای جمهور قزاقستان، قرغیزستان، تاجیکستان، ترکمنستان و اوزبیکستان حضور داشتند. خبرگزاری رویترز در گزارشی نوشته است که این نشست تلاشی از سوی واشنگتن برای گسترش حضور اقتصادی و ژئوپلیتیکی در منطقهای است که تا چند دهه زیر نفوذ روسیه بوده و در سالهای اخیر مورد توجه فزاینده چین قرار گرفته است.
ترامپ در آغاز این نشست آسیای میانه را «منطقهای ثروتمند و پرظرفیت» خواند و گفته که امریکا میخواهد شراکت خود را با این کشورها در حوزههای انرژی، معدن و تجارت گسترش دهد. او تأکید کرده که یکی از محورهای اصلی همکاری، دسترسی به مواد معدنی حیاتی مورد نیاز صنایع پیشرفته و زنجیرههای تأمین جهانی است.
به گفتهی رئیسجمهور امریکا، دولت او طی هفتههای اخیر توافقهای تازهای را برای تقویت امنیت اقتصادی ایالات متحده و تنوعبخشی منابع معدنی با متحدان خود امضا کرده است. این سیاست بخشی از راهبرد واشنگتن برای کاهش وابستگی به چین و روسیه در حوزه مواد خام استراتژیک است.
همزمان، رهبران کشورهای منطقه نیز از آغاز مرحلهای تازه در روابط خود با واشنگتن سخن گفتند. قاسمجومارت توقایف، رئیسجمهور قزاقستان، این نشست را «آغاز فصل نوینی از همکاری میان آسیای میانه و امریکا» توصیف کرده است. کشور او در اقدامی نمادین، همزمان با این دیدار به توافقنامه ابراهیم پیوسته که هدف آن عادیسازی روابط میان اسرائیل و کشورهای اسلامی است.
شوکت میرضیایف، رئیسجمهور اوزبیکستان نیز در سخنانی کمسابقه، ترامپ را «رئیسجمهور جهان» نامید و پیشنهاد تأسیس دبیرخانه دائمی برای همکاریهای منطقهای را مطرح کرد.
بر اساس اعلام مقامهای امریکایی، قرار است واشنگتن و پنج کشور آسیای میانه مجموعهای از توافقها در زمینه استخراج و صادرات مواد معدنی امضا کنند. بخشی از این توافقها شامل قرارداد شرکت بوئینگ برای فروش ۳۷ فروند هواپیما به خطوط هوایی قزاقستان، تاجیکستان و اوزبیکستان است.
گراسلین باسکاران، مدیر مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی، در گفتوگو با رسانهها گفته که امریکا هم از مسیر همکاریهای دولتی و هم از طریق شرکتهای خصوصی بهدنبال دسترسی مستقیم به منابع معدنی منطقه است. او افزوده: «در شرایطی که چین و روسیه کنترل زیرساختها و صنایع معدنی آسیای میانه را در دست دارند، واشنگتن میکوشد با پروژههای هدفمند، جایگاهی پایدار برای خود ایجاد کند.»
کشورهای آسیای میانه با جمعیتی حدود ۸۴ میلیونی، از بزرگترین دارندگان ذخایر اورانیوم، مس، طلا و عناصر نادر خاکی در جهان بهشمار میروند؛ موادی که برای گذار جهانی به انرژیهای پاک حیاتیاند. قزاقستان بهتنهایی نزدیک به ۴۰ درصد از تولید جهانی اورانیوم را در سال ۲۰۲۴ تأمین کرده و به بزرگترین تولیدکننده این ماده در جهان بدل شده است. اوزبیکستان نیز در میان پنج کشور نخست تولیدکننده اورانیوم قرار دارد.
با آنکه این کشورها از لحاظ اقتصادی هنوز به روسیه وابستهاند، چین از طریق سرمایهگذاریهای گسترده در معادن و پروژههای زیربنایی، نفوذ خود را بهسرعت گسترش داده است. در چنین شرایطی، نشست واشنگتن تلاشی است برای بازتعریف موازنه قدرت در منطقهای که در قلب رقابت جهانی برای انرژی و منابع قرار دارد.
