گنبد طلایی چیست و چرا نام گرینلند دوباره مطرح شده است؟

نویسنده: ساکشی تیواری
خبرگزاری راسک: دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، گرینلند را بخشی «حیاتی» از امنیت سرزمینی آمریکا در برابر تهدیدهای احتمالی روسیه و چین توصیف کرده است؛ موضعی که با واکنش‌های انتقادی در مسکو و پکن همراه شده و نگرانی‌ها درباره آینده امنیت راهبردی قطب شمال را افزایش داده است.

ترامپ در چهاردهم جنوری، ضرورت الحاق گرینلند به ایالات متحده را به پروژه‌ای موسوم به «گنبد طلایی» پیوند داد؛ طرحی پیشنهادی برای ایجاد یک سامانه چندلایه دفاع موشکی که توان شناسایی، رهگیری و انهدام موشک‌های بالستیک، هایپرسونیک و کروز را داشته باشد. او در شبکه اجتماعی «تروث سوشیال» نوشت: «ایالات متحده برای امنیت ملی خود به گرینلند نیاز دارد. این جزیره برای گنبد طلایی که در حال ساخت آن هستیم، حیاتی است.»
ترامپ همچنین مدعی شد که کنترل آمریکا بر گرینلند می‌تواند جایگاه ناتو را تقویت کند و هشدار داد که در صورت بی‌توجهی واشنگتن، این جزیره ممکن است به‌طور غیرمستقیم در مدار نفوذ چین یا روسیه قرار گیرد؛ ادعایی که از سوی بسیاری از کارشناسان مستقل رد شده است.

گرینلند به دلیل موقعیت جغرافیایی خود میان آمریکای شمالی و روسیه، از دیرباز برای راهبردهای امنیتی واشنگتن اهمیت داشته است. ایالات متحده بر اساس توافق‌نامه دفاعی سال هزار و نهصد و پنجاه‌ویک با دانمارک، پایگاه فضایی «پیتوفیک» را در شمال گرینلند اداره می‌کند؛ پایگاهی که به رادارهای پیشرفته هشدار زودهنگام، از جمله سامانه AN/FPS-۱۳۲، مجهز است و نقشی کلیدی در سامانه دفاع موشکی آمریکا ایفا می‌کند.

بر اساس گزارش یورآسیان تایمز، واشنگتن قصد دارد از موقعیت گرینلند برای گسترش پوشش دفاعی پروژه گنبد طلایی استفاده کند؛ طرحی که شامل شبکه‌ای از ماهواره‌های مجهز به حسگرهای پیشرفته و رهگیرهای مستقر در فضا خواهد بود.

کارشناسان روسی این پروژه را تهدیدی مستقیم علیه امنیت ملی خود می‌دانند. الکساندر استپانوف، کارشناس نظامی در آکادمی ریاست‌جمهوری روسیه، به خبرگزاری تاس گفته است که استقرار گنبد طلایی در گرینلند با هدف پایش قطب شمال و ایجاد توان رهگیری سلاح‌های هایپرسونیک روسیه طراحی شده است.

به گفته او، پنتاگون ممکن است علاوه بر پایگاه پیتوفیک، رادارهای زمینی جدیدی از جمله نسخه ارتقایافته AN/TPY-۲ و حتی زیرساخت‌های پشتیبانی دریایی برای زیردریایی‌های هسته‌ای در گرینلند ایجاد کند.
ماریا زاخارووا، سخنگوی وزارت خارجه روسیه، پیش‌تر هشدار داده بود که این پروژه «پایه‌های ثبات راهبردی جهانی» را تضعیف می‌کند. سرگئی ریابکوف، معاون وزیر خارجه روسیه، نیز رهگیرهای فضایی را «به‌شدت بی‌ثبات‌کننده» توصیف کرده و آن را گامی در جهت نظامی‌سازی فضا دانسته است.

با این حال، مقام‌های روسی تأکید دارند که سامانه‌های راهبردی این کشور، از جمله تسلیحات هایپرسونیک، توان عبور از هرگونه سپر دفاعی را دارند.
واکنش چین محتاطانه‌تر، اما انتقادی بوده است. سخنگوی وزارت خارجه چین اعلام کرده که گنبد طلایی یک توسعه «نامحدود» در حوزه دفاع موشکی است که می‌تواند معاهده فضای ماورای جو را نقض کرده و خطر رقابت تسلیحاتی و نظامی‌سازی فضا را افزایش دهد.

برخی پژوهشگران چینی نیز در نشریات تخصصی تأکید کرده‌اند که این پروژه نشان‌دهنده تغییر اساسی در دکترین بازدارندگی آمریکا است و برای نخستین بار به‌طور آشکار چین و روسیه را به‌عنوان اهداف اصلی خود در نظر می‌گیرد.
بر اساس تحلیلی از مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی آمریکا (CSIS) که واکنش‌های چین و روسیه را بررسی کرده، تحلیلگران دو کشور معتقدند موفقیت گنبد طلایی می‌تواند توان بازدارندگی هسته‌ای آن‌ها را تضعیف کند و موازنه راهبردی جهانی را بر هم بزند.

در مجموع، به گزارش یورآسیان تایمز، گرینلند اکنون در مرکز رقابت‌های ژئوپولیتیکی نوظهوری قرار گرفته که فراتر از یک جزیره خودگردان، به آینده امنیت قطب شمال، نظام بازدارندگی هسته‌ای و حتی ثبات راهبردی جهان گره خورده است.