نویسندگان: سینان جیدی و ویلیام دوران
خبرگزاری راسک: نشریه نشنال اینترست، در تحلیلی تازه به بررسی پیامدهای احتمالی شکلگیری یک محور دفاعی سهجانبه میان ترکیه، عربستان سعودی و پاکستان پرداخته و این پرسش را مطرح کرده است که آیا چنین ابتکاری میتواند بهمنزله شکلگیری نوعی «ناتوی اسلامی» باشد یا آنکه در عمل به تضعیف جایگاه راهبردی ترکیه، بهویژه در چارچوب ناتو، خواهد انجامید.
بهنوشته این نشریه، اگرچه ایده همگرایی دفاعی میان این سه کشور در بستر تحولات ژئوپولیتیک خاورمیانه ممکن است در نگاه نخست جسورانه به نظر برسد، اما در صورت نهایی شدن، میتواند به تعارض تعهدات امنیتی ترکیه منجر شود؛ تعارضی که انسجام جناح جنوبی ناتو را با چالش مواجه کرده و هماهنگی آنکارا با ایالات متحده و شرکای اروپایی را دشوارتر میسازد.
تحلیلگران نشنال اینترست تأکید میکنند که حضور پاکستان بهعنوان یک قدرت هستهای در چنین پیمانی، سطح تازهای از ابهام راهبردی ایجاد خواهد کرد. حتی اگر در اسناد رسمی اشارهای به گسترش چتر هستهای پاکستان به شرکای منطقهای نشود، برداشت احتمالی از حمایت هستهای غیرمستقیم میتواند خطر محاسبه نادرست و بیثباتی در بحرانها را افزایش دهد.
در این چارچوب، هند بهعنوان یکی از کشورهایی که بهطور مستقیم نگران این تحولات است معرفی میشود. به نوشته نشریه، دهلینو پیشتر نسبت به توافق دفاعی عربستان و پاکستان در سپتامبر ۲۰۲۵ ابراز نگرانی کرده بود و اضافه شدن ترکیه در شرایطی که روابط آنکارا و دهلی نیز پرتنش است میتواند رقابتهای راهبردی را در گسترهای وسیعتر از جنوب آسیا تا خاورمیانه تشدید کند.
این گزارش همچنین اشاره میکند که چنین پیمانی ممکن است از سوی بازیگران منطقهای و بینالمللی بهعنوان ابتکاری برای موازنهسازی در برابر اسرائیل و کشورهای امضاکننده توافقهای ابراهیم تلقی شود؛ برداشتی که بهگفته نویسندگان، میتواند رقابتهای امنیتی را تشدید کرده و موازنههای شکننده موجود را بیش از پیش بیثبات سازد.
در بخش دیگری از تحلیل، نشنال اینترست با طرح این پرسش که «ترکیه به کدام ناتو وفادار است؟» مینویسد که هرچند آنکارا از نظر حقوقی ممنوعیتی برای ایجاد روابط دفاعی خارج از ناتو ندارد، اما ورود به یک پیمان دفاعی با ریاض و اسلامآباد بهویژه با توجه به تسلیحات هستهای پاکستان میتواند تعارض منافع جدی برای یک عضو قدیمی ناتو ایجاد کند.
به باور نویسندگان، این رویکرد با اصول بنیادین ناتو، از جمله دموکراسی، حاکمیت قانون و منع گسترش سلاحهای هستهای، همخوانی ندارد و ممکن است به شکلگیری یک چارچوب امنیتی جایگزین منجر شود که در تقابل با منافع ایالات متحده، ناتو و دیگر شرکای دموکراتیک قرار گیرد.
یکی از محورهای اصلی این تحلیل، نقش بالقوه چین در بهرهبرداری از چنین همگرایی دفاعی است. به نوشته نشریه، وابستگی گسترده پاکستان به تسلیحات چینی بهطوری که در سال ۲۰۲۴ حدود ۸۱ درصد واردات تسلیحاتی این کشور از چین تأمین شده میتواند مسیر نفوذ پکن به فناوریهای حساس نظامی آمریکا و ناتو را هموارتر کند.
نشنال اینترست هشدار میدهد که همکاری دفاعی نزدیک میان عربستان، پاکستان و ترکیه، در کنار پروژههای «کمربند و جاده»، ممکن است دسترسی چین به اطلاعات و فناوریهای نظامی غرب را تسهیل کرده و سطح رقابت قدرتهای بزرگ در خاورمیانه را افزایش دهد.
در جمعبندی این گزارش، نویسندگان تأکید میکنند که هرگونه چرخش اساسی ترکیه بهسوی یک محور امنیتی جدید، پیامدهایی فراتر از روابط دوجانبه خواهد داشت و میتواند مأموریتهای ناتو در حوزه مقابله با تروریسم، منع اشاعه و ثبات منطقهای را با چالشهای جدی روبهرو کند.
بهنوشته نشنال اینترست، این تحولات زنگ خطری برای واشنگتن و متحدانش بهشمار میرود و نیازمند ارزیابی دقیق و محتاطانه است.
