خبرگزاری راسک: در حالی که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا در روزهای اخیر برای دستیابی به توافقی جهت پایان دادن به جنگ با ایران تلاش میکرد، غافلگیریای بر سر میز مذاکره گذاشت: کشورهای عربی، بهعلاوه پاکستان و ترکیه، باید برقراری روابط دیپلماتیک با اسرائیل در چارچوب «توافقنامههای ابراهیم» را الزامی بدانند و این گام را در پیوند با پذیرش توافقنامه مزبور برگیرند.
برای بخش عمدهای از کشورهای حوزه خلیج فارس، این پیشنهاد نهتنها توهینی بر زخمهای موجود بود، بلکه به افزودن آسیب بر آسیب میمانست. به گزارش وال استریت ژورنال، روابط واشنگتن با این منطقه در اثر جنگ دچار تزلزل شده؛ جنگی که هزینههای سنگینی به بار آورده و نگرانیهای امنیتی متحدان آمریکا را شعلهور ساخته است. تحلیلگران میگویند رهبران عرب بهتدریج اعتماد خود را هم به ایالات متحده و هم به اسرائیل از دست دادهاند و بیم آن دارند که عادیسازی روابط با اسرائیل، ایران را بیش از پیش به خشم آورد؛ ایرانی که با اجرای هزاران حمله پهپادی و موشکی، توان و اراده خود را برای ضربه زدن به کشورهای حوزه خلیج به نمایش گذاشته است.
افکار عمومی جهان عرب نیز، که چند سالی است بیش از پیش از پذیرش گسترش روابط با اسرائیل سر باز میزند، پس از عملیات نظامی این رژیم در غزه، کمتر از هر زمان دیگری آماده تحمل چنین تحولی است. بسیاری از مردم این منطقه، اسرائیل را نه یک شریک منطقهای، بلکه دولتی سرکش میدانند که دستکم به اندازه ایران ثبات منطقه را به مخاطره میاندازد.
جان آلترمن، دارنده کرسی زبیگنیف برژینسکی در امنیت جهانی و ژئواستراتژی در مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی واشنگتن، در گفتگو با وال استریت ژورنال گفت: «احساسی که در خلیج فارس حاکم است این نیست که آنها چقدر مدیون ایالات متحده هستند، بلکه این است که چقدر از آمریکا ناامید شدهاند. آنها هرچند مراقبند این را آشکارا بر زبان نیاورند، اما احساس میکنند ایالات متحده با انگیزه بسیار بالایی از اسرائیل حمایت کرد، در حالی که در حمایت از آنها انگیزه چندانی نشان نداد.»
این روزنامه آمریکایی گزارش داد که ترامپ در تماس تلفنی روز ۲۳ می با رهبران عربستان سعودی، قطر، پاکستان و ترکیه تأکید کرد که بهعنوان بخشی از توافق هستهای در حال مذاکره با ایران، پیوستن این کشورها به «توافقنامههای ابراهیم» باید «اجباری» تلقی شود. این توافقنامهها که در دوران نخست ریاستجمهوری ترامپ در سال ۲۰۲۰ به نتیجه رسید، امارات متحده عربی و بحرین را به برقراری روابط دیپلماتیک و اقتصادی رسمی با اسرائیل واداشت و از منظر ترامپ، یکی از مهمترین دستاوردهای سیاست خارجی دوران ریاستش به شمار میآید.
امارات متحده عربی در جریان جنگ که طی آن ایران بیش از دو هزار و هشتصد فروند پهپاد و موشک به این کشور شلیک کرد، رقمی به مراتب فراتر از حملاتی که اسرائیل را هدف قرار داد پیوندهای امنیتی خود را با واشنگتن و تلآویو دوباره تثبیت کرده است. ترامپ از کشورهای دیگر خواست همین مسیر را بپیمایند و اعلام کرد هر کشوری که از این گام خودداری کند، «نیات بدخواهانه» دارد.
ترامپ سپس در شبکههای اجتماعی نوشت: «باید با امضای فوری عربستان سعودی و قطر آغاز شود و همه باید از این قافله پیروی کنند.»
بنا بر گزارش وال استریت ژورنال، اصرار ترامپ بر الزامی دانستن پیوستن چند کشور خلیجی به توافقنامههای ابراهیم، انتظار میرود روند مذاکرات میان واشنگتن و تهران برای پایان دادن به جنگ را پیچیدهتر سازد. هرچند ترامپ در هفتم آوریل آتشبس را اعلام کرد، ایران هنوز با خواستههای آمریکا از جمله تضمین قطعی دستیابی نکردن تهران به سلاح هستهای و تحویل دادن ذخایر اورانیوم غنیشدهاش موافقت نکرده است.
ترامپ در مصاحبهای که روز شنبه در شبکه فاکس نیوز پخش شد، به عروسش لارا ترامپ گفت که ایرانیها «مذاکرهکنندگان خوبی هستند» و او در این باره عجلهای ندارد، چرا که «اگر عجله داشته باشید، توافق خوبی نمیبندید.»
عربستان سعودی، قطر و دیگر کشورهای منطقه بعید است که به ندای ترامپ پاسخ مثبت دهند. برخی از آنها پیشاپیش در پشت درهای بسته مخالفت کردهاند. ریاض سالهاست بهصراحت اعلام میکند که تنها در صورت وجود مسیر روشنی به سوی تشکیل دولت فلسطینی مستقل حاضر به امضای این توافق است. دوحه نیز که میانجیگر پایاندادن به جنگ غزه میان اسرائیل و حماس بوده، هیچ برنامهای برای پیوستن به توافقنامههای ابراهیم ندارد. یک مقام قطری در گفتگو با وال استریت ژورنال اعلام کرده که هر گونه تعامل با اسرائیل در این مرحله باید بر محور حلوفصل مسئله فلسطین متمرکز باشد.
وزارت اطلاعات کویت که سالهاست با قاطعیت هرگونه عادیسازی روابط با اسرائیل را رد میکند و تحریم دیرینه اعراب علیه اسرائیل را به اجرا میگذارد در پاسخ به درخواست این روزنامه برای اظهارنظر درباره سخنان ترامپ، پاسخی ارائه نداده است.
ترامپ روز چهارشنبه در جلسه کابینه بر مواضع خود پافشاری کرد و گفت فرستادگان ویژهاش استیو ویتکوف و جرد کوشنر با رهبران منطقه درباره عادیسازی روابط گفتگو میکنند. او افزود: «این واقعاً نشانهای شگفتانگیز خواهد بود و فکر میکنم آن کشورها این را به ما بدهکارند. برای عربستان سعودی عالی خواهد بود. برای قطر، کویت و همه این گروه عالی خواهد بود.»
ترامپ همچنین تهدید کرد که اگر دیگر کشورها به توافقنامههای ابراهیم نپیوندند، ممکن است توافق با ایران را امضا نکند.
وال استریت ژورنال یادآوری میکند که ایالات متحده پس از آنکه در سال ۱۹۹۱ جنگ خلیج فارس را برای آزادسازی کویت از اشغال عراق رهبری کرد، شانس بهتری برای ادغام اسرائیل در منطقه داشت. واشنگتن توانست از حسننیتی که در میان کشورهای خلیجی قدردان ایجاد شده بود بهره بگیرد و کنفرانس صلح مادرید را برگزار کند که هدفش حلوفصل مناقشه اعراب و اسرائیل بود. حاصل این تلاشها دیالوگی مستقیم و بیسابقه بود که سرانجام راه را برای توافقهای اسرائیل با اردن و سازمان آزادیبخش فلسطین هموار ساخت.
اما تلاش کنونی در بستری کاملاً متفاوت صورت میگیرد. فراس مقصد، مدیر ارشد بخش خاورمیانه و شمال آفریقا در شرکت مشاوره ریسک «اوراسیا گروپ»، به وال استریت ژورنال گفت: ترامپ از کشورهایی که خسارتهای سنگینی از حملات ایران متحمل شدهاند میخواهد اکنون با پرداخت بهایی سیاسی، رژیمی را به خشم آورند که از دل جنگ سربلند بیرون آمده و کنترل بلندمدت بر رگ حیاتی اقتصادشان تنگه هرمز را تهدید میکند. تمام شش عضو شورای همکاری خلیج فارس از حملات تلافیجویانه به پایگاههای نظامی آمریکا و زیرساختهای غیرنظامی از جمله فرودگاهها و مناطق مسکونی آسیب دیدهاند. بسیاری از این کشورها نیز احتمالاً از واکنش منفی افکار عمومی خود هراس دارند.
مقصد که در ماه می از عربستان سعودی، قطر و امارات دیدار کرده، تأکید کرد: «برای شورای همکاری خلیج فارس کاملاً غیرقابل هضم است. هیچکس در آبوهوای کنونی در چنین مسیری قدم نخواهد گذاشت.»
این روزنامه آمریکایی مینویسد بسیاری از کشورهای عربی روزگاری اسرائیل را شریکی بالقوه در برابر ایران میدیدند و برخی از آنها سالهاست در امور امنیتی بهصورت پنهانی با تلآویو هماهنگ میکنند. عربستان سعودی در سال ۲۰۲۳ نزدیک بود روابط رسمی با اسرائیل را عادی سازد، اما حملات هفتم اکتبر آن سال به رهبری حماس که نزدیک به یک هزار و دویست نفر را به کام مرگ کشید و جنگی را برپا کرد که اسرائیل طی آن نوار غزه را ویران ساخت، این مسیر را متوقف کرد.
ریاض و دیگر دولتهای عرب از سال ۲۰۲۴ در جبهه امنیتی با اسرائیل و آمریکا همکاری کردهاند؛ از جمله با سرنگون کردن پهپادها و موشکهای ایرانی، اشتراکگذاری اطلاعات استخباراتی و دادههای ردیابی راداری، گشودن حریم هوایی برای جنگندهها، و در مواردی با تأمین نیروی کمکی.
با این حال، روابط سیاسی با اسرائیل در سراسر منطقه از آن زمان تاکنون رو به وخامت گذاشته؛ کشوری که غزه را با خاک یکسان کرده، دو جنگ با ایران به راه انداخته و ثبات خلیج فارس پررونق و حساس را به مخاطره افکنده است. اکنون بخش بزرگی از منطقه، اسرائیل را نه شریک بلکه نیرویی برهمزننده میبیند که چندین کشور عربی را اشغال کرده و بهطور فعال مانع تشکیل دولت مستقل فلسطینی میشود.
مایکل ریتنی، سفیر پیشین آمریکا در ریاض و کنسولکل سابق در اورشلیم، در گفتگو با وال استریت ژورنال گفت کشورهای خلیجی و پاکستان تحت فشار روابط خود را با اسرائیل عادی نخواهند کرد و به اظهاراتی از جانب ترامپ که گاه نامعقول یا توهینآمیز به نظر میرسد عادت کردهاند. او افزود: «آنها در نقطهای هستند که دندان روی جگر میگذارند و تلاش میکنند رابطه را بدون خراب کردن آن ادامه دهند. همه صبر میکنند تا گرد و خاک بنشیند، پیش از آنکه کار دیگری انجام دهند که ممکن است بحثانگیز یا بیثباتکننده باشد.»
متحدان عرب آمریکا: ترامپ ما را از موشکهای ایران نجات نداد، حالا میخواهد با اسرائیل دوست شویم
ما را دنبال کنید
مطالب مرتبط
- تبلیغات -
