خاورمیانه‌ای نو بدون نتانیاهو: بازی خطرناک ترامپ با ثبات منطقه

خبرگزاری راسک: به نقل از روزنامه گاردین، سفر اخیر دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده آمریکا، به خاورمیانه نشانه‌ای روشن از تغییر بنیادین در سیاست خارجی واشنگتن و چرخشی کم‌سابقه در نحوه تعامل آن با متحدان دیرینه‌اش، به‌ویژه اسرائیل، به‌شمار می‌رود؛ تغییری که می‌تواند بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، را سخت نگران و ناآرام سازد. در فضایی غیرقابل پیش‌بینی که تنها به ترامپ تعلق دارد، اینک شاید بزرگ‌ترین امید فلسطینی‌ها برای رهایی، فردی باشد که پیش‌تر از رؤیای تخلیه کامل نوار غزه و تبدیل آن به یک ساحل توریستی سخن گفته بود. تناقضی که در بطن خود واقعیتی تلخ را نمایان می‌سازد: تنها راه بالقوه برای خروج از وضعیت وخیم کنونی ممکن است در دستان مردی باشد که با بی‌پروایی، اصول دیرپای سیاست خارجی آمریکا را زیر پا گذاشته است.
اگر هر رئیس‌جمهور دیگری گام‌هایی چون ترامپ در هفته گذشته برمی‌داشت، بی‌تردید از آن به‌عنوان نقطه عطفی در تاریخ دیپلماسی آمریکا یاد می‌شد. اما چون پای ترامپ در میان است شخصیتی که تصمیماتش غالباً آنی، متزلزل و متاثر از منافع شخصی است هیچ‌کس نمی‌داند که این چرخش سیاست تا چه میزان دوام خواهد داشت. با این حال، واقعیت‌های سفر او غیرقابل انکار است. رئیس‌جمهور آمریکا بدون آن‌که حتی قدم به اسرائیل بگذارد، پیامی روشن فرستاد: واشنگتن دیگر الزامی نمی‌بیند که از سیاست‌های دولت نتانیاهو حمایت بی‌قید و شرط داشته باشد. در عربستان سعودی، ترامپ با گرمی و علاقه‌مندی آشکار از ولیعهد این کشور، محمد بن سلمان، استقبال کرد. جمله‌ای از زبان او نقل شد که بازتاب گسترده‌ای داشت: «من تو را بیش از حد دوست دارم.» در پی این دیدار، قرارداد عظیم تسلیحاتی به ارزش ۱۴۲ میلیارد دالر میان دو کشور به امضا رسید قراردادی که بدون در نظر گرفتن منافع اسرائیل، ساختار توازن نظامی منطقه را به چالش می‌کشد.
یکی از ستون‌های ثابت سیاست آمریکا در خاورمیانه، حفظ برتری نظامی اسرائیل بر سایر کشورهای منطقه بود؛ اما اکنون، نشانه‌هایی وجود دارد که این سیاست نیز در حال فروپاشی است. برخلاف انتظارها، در این سفر هیچ سخنی از عادی‌سازی روابط سعودی–اسرائیلی به میان نیامد. ترامپ آشکارا گفت که این تصمیم به اراده محمد بن سلمان بستگی دارد، نه فشار ایالات متحده. در تحولی که در صورت وقوع توسط هر رئیس‌جمهور دیگر تیتر نخست رسانه‌ها می‌شد، ترامپ تحریم‌های آمریکا علیه سوریه را لغو کرد و احمد الشراع، رهبر جدید آن کشور که تا ماه دسامبر گذشته در فهرست تروریست‌ها قرار داشت را «جذاب» و «مبارز» خواند. وی این امتیازات را بدون ارائه هیچ تضمینی به اسرائیل واگذار کرد.
همچنین، ترامپ توافقی جداگانه با جنبش حوثی یمن امضا کرد؛ توافقی که حملات حوثی‌ها به کشتی‌های آمریکایی را متوقف می‌سازد، اما اجازه می‌دهد حملات آنان به خاک اسرائیل همچنان ادامه یابد. در همین حال، او اعلام کرد که «بسیار نزدیک» به دستیابی به توافق هسته‌ای جدیدی با ایران است موضوعی که سال‌ها خط قرمز نتانیاهو به‌شمار می‌رفت. در صحنه‌ای دیگر، ترامپ با رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه که از حامیان نزدیک حماس است، رابطه‌ای صمیمانه به نمایش گذاشت. حتی آزادی یکی از گروگان‌های دارای تابعیت دوگانه آمریکایی–اسرائیلی با میانجی‌گری ترامپ و بدون اطلاع نتانیاهو صورت گرفت اقدامی که برای تل‌آویو بی‌سابقه و نگران‌کننده بود. پیام ترامپ به نتانیاهو اکنون بلند و روشن است: اسرائیل دیگر اولویت شماره یک واشنگتن نیست. عامل عمده در این چرخش، نارضایتی ترامپ از ناتوانی نتانیاهو در پایان‌دادن به جنگ غزه و بازگرداندن گروگان‌هاست.
استیو ویتکوف، فرستاده ویژه ترامپ، پیام آشکار دولت آمریکا را به خانواده‌های گروگان‌های اسرائیلی منتقل کرده است: «ما خواهان بازگشت گروگان‌ها هستیم، اما اسرائیل حاضر نیست جنگ را متوقف کند. این اسرائیل است که جنگ را طولانی کرده است.» افکار عمومی در داخل اسرائیل نیز علیه تداوم جنگ موضع گرفته‌اند؛ اکثریت قابل‌توجهی از شهروندان این کشور خواهان پایان فوری درگیری‌ها هستند. اما نتانیاهو، که به اتهامات فساد در دادگاه حاضر می‌شود، بقای سیاسی‌اش را در گرو ادامه جنگ و حمایت وزرای افراط‌گرایش، بن گویر و اسموتریچ، می‌بیند افرادی که از «پاک‌سازی کامل» غزه برای ساخت شهرک‌های یهودی سخن می‌گویند.
از ۲ مارچ تا کنون، اسرائیل به‌طور کامل از ورود هرگونه کمک بشردوستانه به غزه جلوگیری کرده است. یوآو گالانت، وزیر دفاع اسرائیل، صراحتاً گفت: «پالیسی ما روشن است هیچ کمکی وارد غزه نمی‌شود.» استفاده از گرسنگی به‌عنوان سلاح جنگی، که ماهیتاً بی‌تبعیض است، مصداق یک جنایت جنگی روشن است.ترکیب فاجعه‌بار حمله خونین حماس در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ با پاسخ‌های افراطی یک دولت راست‌گرای اسرائیلی و نخست‌وزیری که تنها به حفظ قدرت سیاسی خود می‌اندیشد، منطقه را به تاریک‌ترین برهه تاریخ معاصر رسانده است. اکنون، شاید تنها کسی که قادر است این چرخه خشونت را متوقف کند، دونالد ترامپ باشد. او یا مسیر جدید خود را ادامه می‌دهد مسیری که شاید هیچ سودی برای فلسطینی‌ها نداشته باشد اما می‌تواند به زیان اسرائیل تمام شود یا با استفاده از اهرم قدرتش، نتانیاهو را وادار خواهد ساخت طرح روی میز را بپذیرد: پایان جنگ و آزادی تمام گروگان‌های باقی‌مانده.
با این حال، راه‌حل واقعی، نه در تصمیمات مقطعی یک رهبر متزلزل، بلکه در ظهور نسل جدیدی از رهبران عاقل و جسور در هر دو سوی این منازعه است کسانی که بتوانند آینده‌ای مشترک و مبتنی بر عدالت و همزیستی برای فلسطینی‌ها و اسرائیلی‌ها رقم بزنند. تا آن زمان، سرنوشت میلیون‌ها انسان در دستان دونالد ترامپ باقی خواهد ماند؛ مردی که فردایش را حتی نزدیک‌ترین مشاورانش هم نمی‌توانند پیش‌بینی کنند.