نوشته: لِکس هاروی، صوفیا سیفی و مسعود پوپلزی
خبرگزاری راسک: به نقل از سیانان، تنشهای خونین میان افغانستان و پاکستان در روزهای اخیر به اوج تازهای رسیده است؛ درگیریهای مرزی مرگباری که بیم آن میرود به بحرانی گستردهتر در منطقه بدل شود.
این تشدید تنش پس از حملات مرموزی در کابل و استان مرزی پکتیکا رخ داد که طالبان، طبق معمول، پاکستان را عامل آن دانستند؛ هرچند اسلامآباد هنوز رسماً مسئولیت این حملات را نپذیرفته است. در عین حال، سفر غیرمنتظره امیرخان متقی، وزیر خارجه حکومت طالبان، به هند رقیب دیرینه پاکستان بهعنوان نشانهای از بازی دوگانه و فرصتطلبانه طالبان، نگرانیهای تازهای را در اسلامآباد برانگیخته است.
کارشناسان به سیانان گفتهاند که این رخدادها میتواند فصل جدیدی از بیثباتی را برای دو کشور همسایه رقم بزند؛ دو کشوری که با وجود دههها خصومت، همواره کوشیدهاند روابط شکننده و پر از سوءظن خود را حفظ کنند.
در پی شدتگیری بحران، چین، روسیه، قطر و عربستان سعودی خواستار خویشتنداری دو طرف شدهاند، در حالی که دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، اعلام کرده آماده است برای میانجیگری صلح میان کابل و اسلامآباد وارد عمل شود.
طالبان، پاکستان را به انجام «حملات بیسابقه و شنیع» در کابل و پکتیکا متهم کرده و مدعی شدهاند که این حملات به تلفات سنگینی انجامیده است.
اما جنرال احمد شریف چودری، سخنگوی ارتش پاکستان، در واکنش گفت که شواهد محکمی وجود دارد مبنی بر اینکه خاک افغانستان به «پناهگاه امن گروههای تروریستی ضد پاکستان» تبدیل شده است.
پاکستان سالهاست طالبان افغانستانی را متهم به پشتیبانی از گروه تحریک طالبان پاکستان (تیتیپی) میکند؛ گروهی که پس از بازگشت طالبان به قدرت در کابل در سال ۲۰۲۱، فعالیتهای خشونتآمیز خود را چند برابر کرده است.
شب شنبه، طالبان مدعی شدند در پاسخ به حملات پاکستان، عملیات تلافیجویانهای را در مرزهای کنر و ننگرهار انجام دادهاند. اسلامآباد اما این اقدام را «بیمورد و تحریکآمیز» خواند و با اجرای حملات هوایی و زمینی، مواضع طالبان و پایگاههای آموزشی آنان را هدف قرار داد.
به گفته منابع امنیتی، این درگیری یکی از خونبارترین تبادلات آتش در مرز دیورند طی دو دهه اخیر بوده است. طالبان اعلام کردهاند که پس از میانجیگری قطر و عربستان، حملات خود را حوالی نیمهشب متوقف کردهاند. با این حال، هر دو طرف آمارهای متناقضی از تلفات ارائه دادهاند:
ارتش پاکستان از کشته شدن بیش از ۲۰۰ جنگجوی طالبان و تیتیپی خبر داده است آماری که چندین برابر رقم ۹ کشته ادعایی طالبان است.
در مقابل، طالبان مدعی شدهاند ۵۸ سرباز پاکستانی جان باختهاند، رقمی بیش از دو برابر عدد رسمی اسلامآباد.
سیانان تأکید کرده که هنوز نتوانسته این آمار را بهصورت مستقل تأیید کند.
افغانستان و پاکستان در امتداد مرز پرمناقشه ۱۶۰۰ مایلی «خط دیورند» همواره دچار تنشهای مزمن بودهاند. پاکستان در دوران شورش طالبان علیه دولت پیشین افغانستان یکی از حامیان اصلی این گروه بهشمار میرفت؛ اما پس از بازگشت طالبان به قدرت، روابط دو طرف وارد مرحلهای از بیاعتمادی متقابل شده است.
اسلامآباد بارها تأکید کرده که حضور طالبان در قدرت، نهتنها صلح را به منطقه نیاورده بلکه موجب افزایش حملات تروریستی علیه پاکستان شده است. گروه تیتیپی در سال گذشته دستکم ۶۰۰ حمله تروریستی در خاک پاکستان انجام داده و به بزرگترین تهدید امنیت ملی این کشور بدل شده است.
در واکنش به حملات اخیر، ارتش پاکستان روز یکشنبه اعلام کرد که اگرچه راهحل را در دیپلماسی میبیند، اما «استفاده خائنانه از خاک افغانستان برای انجام عملیات تروریستی علیه پاکستان هرگز تحمل نخواهد شد.» در پی این هشدار، اسلامآباد دو گذرگاه مرزی اصلی خود با افغانستان را بست.
تحلیلگران بر این باورند که یکی از عوامل پنهان تشدید درگیریها، سفر وزیر خارجه طالبان به هند بوده است؛ سفری که همزمان با آغاز درگیریهای مرزی صورت گرفت. دهلی نو پس از دیدار با متقی، از بازگشایی سفارت خود در کابل خبر داد و این اقدام را «گامی مهم برای تقویت روابط پایدار با طالبان» توصیف کرد.
آنتوان لوسک، پژوهشگر ارشد مؤسسه مطالعات استراتژیک بینالمللی، در گفتوگو با سیانان اظهار داشت که نزدیکی طالبان به هند، احساس ناامنی پاکستان را در هر دو مرز شرقی و غربیاش تشدید کرده است. به گفته او، «طالبان میکوشد با بازی با کارت هند، جایگاه خود را در معادلات منطقهای تثبیت کند، اما در واقع با این سیاست، دشمنی خطرناکی را علیه خود میآفریند.» کشورهای منطقهای و جهانی نسبت به این درگیری خونین ابراز نگرانی کردهاند:
قطر از «پیامدهای خطرناک برای ثبات منطقه» هشدار داده است.
عربستان سعودی خواستار «خویشتنداری و گفتوگو» میان دو کشور شد. چین بر ضرورت حل اختلافات از طریق «مشورت و دیالوگ» تأکید کرده است.
روسیه نیز بر رویکرد دیپلماتیک برای مهار بحران پافشاری کرده است.
در واشینگتن، رئیسجمهور دونالد ترامپ نیز با لحنی خاص گفت: «میشنوم جنگی میان پاکستان و افغانستان آغاز شده است. من در حل جنگها خوبم و در برقراری صلح هم بهتر.»
با وجود کاهش نسبی خشونتها پس از مداخله میانجیگران، کارشناسان هشدار میدهند که این بحران میتواند آغازی بر مرحلهای تازه از بیثباتی در جنوب آسیا باشد.
تحلیلگران معتقدند آینده روابط دو کشور به نحوه برخورد طالبان با گروه تحریک طالبان پاکستان وابسته است؛ گروهی که روزگاری در کنار خود طالبان علیه نیروهای آمریکایی و ناتو جنگیده است.
طالبان، که خود را «امارت اسلامی» میخوانند، اکنون در برابر چالشی بزرگ قرار گرفتهاند: یا با تروریسم مرزی مقابله کنند و مشروعیت بینالمللی خود را نجات دهند، یا همچنان در مسیر انزوا و نفرت جهانی پیش روند.
