خبرگزاری راسک: در روزهای اخیر، نشانههای آشکاری از افزایش تنش و احتمال درگیری تازه میان پاکستان و طالبان افغانستانی دیده میشود. منابع امنیتی و نظامی پاکستان گزارش دادهاند که در جریان هفته گذشته، حملات تحریک طالبان پاکستانی در اسلامآباد، ایالات خیبرپختونخوا، بلوچستان و مناطق قبایلی بهشکل کمپیشینهای پس از شکست مذاکرات پاکستان با طالبان افغانستان در استانبول، افزایش یافته است. بر اساس یافتههای ارتش پاکستان، بیشتر این حملات از خاک افغانستان سازماندهی، هدایت و تمویل شدهاند؛ موضوعی که روابط شکننده و پرتنش میان اسلامآباد و طالبان را وارد مرحلهی تازهای از بحران کرده است.
از زمان تسلط طالبان بر افغانستان در آگست ۲۰۲۱، پاکستان انتظار داشت که این گروه پس از در اختیار گرفتن قدرت در کابل، مانع فعالیت گروههای شورشی ضدپاکستانی، بهویژه تحریک طالبان پاکستانی شود. اما برخلاف این انتظار، فعالیتهای نظامی این گروه نهتنها کاهش نیافت، بلکه بهگونهی چشمگیر افزایش یافته است. منابع مستقل امنیتی در پاکستان میگویند که اعضای تحریک طالبان پاکستانی اکنون در استانهای شرقی افغانستان از جمله کنر، ننگرهار و پکتیکا آزادی عمل گسترده دارند و حتی پایگاهها و مراکز آموزشی خود را در این مناطق ایجاد کردهاند.
تلویزیون الجزیره به نقل از منابع خود روز چهار شنبه، ۲۱ عقرب، گزارش داده است که احتمال کاهش تنش میان اسلامآباد و طالبان افغانستانی بسیار اندک است. آگاهان امور سیاسی و امنیتی پاکستانی به این رسانه گفته اند تا زمانی که اسلامآباد باور دارد تمامی حملات تحریک طالبان پاکستانی از خاک افغانستان طرحریزی میشود، روابط میان دو طرف از ثبات برخوردار نخواهد شد.
در همین حال، برخی از آگاهان نظامی اهل افغانستان به این باور اند که پس از حملات اخیر در اسلامآباد که از سوی تحریک طالبان پاکستانی انجام شد و وزیر داخله پاکستان مدعی گردید که این حملات از افغانستان هدایت میشده است، احتمال آغاز درگیریهای مستقیم در امتداد مرز دیورند افزایش یافته است.
روز گذشته، خواجه آصف وزیر دفاع پاکستان در اظهاراتی تند گفت که طالبان افغانستانی «جنگ را به داخل پاکستان کشاندهاند». او تأکید کرد که این درگیریها دیگر محدود به مناطق مرزی نیست، بلکه به نبردی گسترده میان ارتش پاکستان و شورشیانی تبدیل شده که «از سوی طالبان افغانستانی و هند حمایت میشوند». چنین اظهاراتی نشان میدهد که آتش اختلاف میان دو طرف در حال شعلهور شدن است و بسیاری از ناظران نظامی باور دارند وضعیت کنونی «خاموشی پیش از طوفان» است.
از سوی دیگر، ملا عبدالغنی برادر، معاون اقتصادی رئیسالوزرای طالبان، در نشست اخیرش با بازرگانان در کابل لحن تندی علیه پاکستان اتخاذ کرد. او اعلام کرد که واردات کالاهای پاکستانی از جمله دوا/ دارو به افغانستان ممنوع میشود و از بازرگانان خواست مسیرهای بدیل تجارتی را جستوجو کنند. چنین تصمیمی، به باور تحلیلگران، نشانهی نارضایتی اقتصادی طالبان از رفتارهای سیاسی اسلامآباد است.
در همین حال، ملا رحمتالله نجیب، معاون وزارت داخله طالبان و از اعضای هیئت مذاکرهکننده با پاکستان در نشست استانبول، گفته است که آنچه پاکستان از طالبان میخواهد «غیرممکن» است. او افزود که طالبان صلاحیت صدور فتوا علیه جنگ تحریک طالبان پاکستانی را ندارند. نجیب در اظهاراتی کنایهآمیز گفت: «اگر اسلامآباد اعضای تحریک طالبان پاکستانی را تروریست نخواند، ما آنها را به افغانستان فراخواهیم خواند.» این سخنان در حالی بیان میشود که شورای امنیت سازمان ملل متحد چند ماه پیش اعلام کرده بود حدود شش هزار جنگجوی تحریک طالبان پاکستانی در استانهای مرزی افغانستان حضور دارند.
در ماههای اخیر، شدت حملات این گروه علیه نیروهای امنیتی پاکستان افزایش یافته است. بهگفتهی منابع رسمی اسلامآباد، تنها در ماه گذشته بیش از چهل نظامی پاکستانی در نتیجهی حملات تحریک طالبان پاکستانی کشته شدهاند. آخرین حمله بزرگ بر یک پایگاه نظامی در وزیرستان شمالی انجام شد که تلفات سنگینی بر جای گذاشت. ارتش پاکستان ادعا کرده است مهاجمان پس از اجرای عملیات، به داخل خاک افغانستان عقبنشینی کردهاند.
طالبان افغانستانی تمامی اتهامهای پاکستان را رد کرده و تأکید کردهاند که هیچ گروه مسلحی اجازه ندارد از خاک افغانستان علیه کشورهای دیگر استفاده کند. با این حال، شواهد عینی و گزارشهای بینالمللی، از جمله گزارش سازمان ملل، خلاف این ادعا را نشان میدهد.
تحلیلگران سیاسی باور دارند که طالبان افغانستانی و تحریک طالبان پاکستانی از لحاظ فکری، قومی و ایدئولوژیک ریشههای مشترک دارند. بسیاری از فرماندهان و جنگجویان این دو گروه در دورههای مختلف در کنار هم جنگیدهاند و بهگفتهی مقامهای پاکستانی، رهبران تحریک طالبان پاکستانی با ملا هبتالله آخندزاده بیعت کردهاند. به همین دلیل جدایی کامل این دو گروه تقریباً ناممکن به نظر میرسد.
در نتیجه، برخی از تحلیلگران نظامی در پاکستان باور دارند که تنها گزینه باقیمانده برای اسلامآباد، رویارویی مستقیم با طالبان افغانستانی است؛ هرچند چنین اقدامی میتواند برای هر دو کشور پرهزینه و پرخطر باشد. در صورت بروز درگیری نظامی گسترده، مسیرهای تجارتی و کمکهای انسانی که از طریق پاکستان به افغانستان میرسد، مسدود خواهد شد و بحران اقتصادی در افغانستان عمیقتر میگردد. همچنان، احتمال تقویت گروههای افراطی در هر دو سوی مرز افزایش یافته و امکان شکلگیری جنگهای نیابتی جدید بالا خواهد رفت.
افزون بر این، بیثباتی در مرزهای افغانستان و پاکستان ممکن است پای بازیگران منطقهای مانند چین و ایران را بیش از پیش به منازعه باز کند. چین بهشدت نگران امنیت پروژه بزرگ «کریدور اقتصادی چین–پاکستان» است و هرگونه ناامنی در مناطق مرزی را تهدیدی مستقیم برای سرمایهگذاریهایش میداند. ایران نیز با دقت اوضاع را زیر نظر دارد، زیرا درگیرشدن طالبان افغانستانی با پاکستان میتواند معادلات امنیتی در مرزهای غربی افغانستان را دگرگون کند.
بهطور کلی، آنچه اکنون میان پاکستان و طالبان افغانستانی جریان دارد، نهتنها بحران مرزی، بلکه رقابتی پیچیده در عرصه سیاست، امنیت و نفوذ منطقهای است. اگر راهحل دیپلماتیکی برای کنترل این تنشها پیدا نشود، خطر درگیری مستقیم و گسترده میان دو همسایه بیش از هر زمان دیگری محتمل به نظر میرسد، درگیریای که میتواند سراسر منطقه را وارد دور تازهای از بیثباتی کند.
