چه عواملی پشت افزایش تهدیدها علیه حضور چین در مرز افغانستان–تاجیکستان قرار دارد؟

خبرگزاری راسک: به گزارش روزنامه دیپلومات، در اواخر نوامبر ۲۰۲۵، طی چهار روز، دو حمله‌ی جداگانه در نزدیکی مرز افغانستان و تاجیکستان جان دست‌کم پنج کارمند چینی را گرفت. این حملات که در خاک تاجیکستان و نزدیک گذرگاه‌های مرزی صورت گرفت، نشان‌دهنده‌ی مرحله‌ی تازه‌ای از ناامنی علیه شهروندان چینی در آسیای مرکزی است؛ منطقه‌ای که تا پیش از این چنین رویدادهایی در آن کم‌سابقه بود.
کارکنان چینی پیشتر در مناطق مرزی افغانستان – پاکستان و ولایت بلوچستان پاکستان هدف قرار گرفته بودند، اما مرزهای آسیای مرکزی، به‌ویژه تاجیکستان، کمتر صحنه‌ی چنین حملاتی بود.
در گفت‌وگوی پیش‌رو، ادوارد لمن رییس «انجمن اکسوس برای امور آسیای مرکزی» و استاد پژوهشی در «مدرسه حکومت‌داری بوش» دانشگاه تگزاس از آنچه تاکنون درباره‌ی این حملات دانسته شده، تنش‌های دیرینه میان دوشنبه و طالبان، و همچنین رویکرد محتاطانه چین در قبال امنیت منطقه پرده برمی‌دارد.
به گفته لمن، این دومین بار در یک سال اخیر است که شهروندان چینی در خاک تاجیکستان کشته می‌شوند. نخستین مورد در سال ۲۰۲۴ رخ داد و برای نخستین بار نشان داد که حضور چینی‌ها در این منطقه نیز می‌تواند هدف قرار گیرد.
اما حملات تازه آشکارا هدفمند بوده‌اند؛ موضوعی که پیش از این در مرزهای تاجیکستان سابقه نداشت، هرچند چین در افغانستان و پاکستان بارها با تهدیدهای مشابه روبه‌رو بوده است.
اگر این روند ادامه یابد، پکن ممکن است فشار بیشتری بر دولت‌های تاجیکستان و طالبان برای تأمین امنیت وارد کند؛ احتمالی که می‌تواند به افزایش کمک‌های امنیتی چین یا گسترش شرکت‌های امنیت خصوصی چینی در منطقه بیانجامد.
تا این لحظه هیچ گروهی مسئولیت حملات را نپذیرفته است؛ اما به گفته لمن، شواهد اولیه نشان می‌دهد که مهاجمان به قاچاق مواد مخدر مرتبط هستند.
یک گمانه‌زنی مهم این است که حملات انتقام‌جویی از یک عملیات موفق نیروهای مرزی تاجیکستان بوده که با استفاده از تجهیزات چینی علیه شبکه‌های قاچاق در سوی افغانستان اجرا شد.
لمن تأکید می‌کند که روابط تاجیکستان و طالبان «چالش‌برانگیز و پرتنش» بوده است. رییس‌جمهور رحمان طالبان را به تبعیض علیه تاجیک‌تبارها و حمایت از گروه‌های مسلحی چون «جماعت انصارالله» متهم می‌کند.
با این حال، منافع اقتصادی و تجاری از فروش برق گرفته تا قاچاق مرزی دو طرف را به تعامل محتاطانه و پنهان سوق داده است.
ولی حملات اخیر، که عاملانش از داخل افغانستان آمده‌اند، به‌جای همگرایی ممکن است شکاف میان دو طرف را عمیق‌تر کند؛ زیرا دوشنبه انتظار دارد طالبان خشونت را در داخل مرزهای خود مهار کند.
به باور لمن، این رویدادها برای هر دو طرف «خجالت‌آور» است؛ به‌ویژه برای طالبان که تلاش دارد خود را دولت قادر به تأمین امنیت و جذب سرمایه‌گذاری خارجی معرفی کند.
افزایش ناامنی علیه کارمندان چینی به‌صورت مستقیم نگرانی‌های پکن را افزایش می‌دهد و تصویر افغانستان را به‌عنوان مقصد سرمایه‌گذاری به‌شدت مخدوش می‌سازد.
سرمایه‌گذاری‌های چین، ایالات متحده، روسیه و اتحادیه اروپا در دو دهه‌ی گذشته به ساخت پایگاه‌ها، پل‌ها، پست‌های مرزی و آموزش‌ها انجامیده اما به گفته لمن، فساد نظام‌مند در ساختار نیروهای مرزی تاجیکستان، و نقش همین نیروها در شبکه‌های قاچاق، مانع اصلاحات واقعی شده است.
او می‌گوید آرامش نسبی سال‌های اخیر بیش از آن‌که محصول کارآمدی مرزبانی باشد، نتیجه ثبات نسبی داخلی در تاجیکستان و افغانستان بوده است.
به گفته لمن، زیرساخت امنیتی چین در تاجیکستان بیشتر نمایشی است تا عملیاتی؛ چین مایل نیست درگیر بحران‌های پرهزینه شود و ترجیح می‌دهد از مسیر حمایت امنیتی محدود و شرکت‌های امنیت خصوصی اقدام کند.
در مقابل، روسیه با داشتن حدود ۷۵۰۰ سرباز در تاجیکستان و تعهدات ناشی از پیمان امنیت جمعی، توان و اراده بیشتری برای مداخله دارد؛ هرچند تنها در صورت بروز یک بحران بزرگ و فراگیر این اقدام محتمل خواهد بود.