خبرگزاری راسک: چهار سال پس از بازگشت طالبان به قدرت، استخراج منابع معدنی افغانستان که از سوی این گروه بهعنوان ستون «احیای اقتصادی» معرفی میشود، وارد مرحلهای پرمناقشه شده است؛ مرحلهای که با نبود نظارت شفاف، افزایش نفوذ خارجی بهویژه چین، و تشدید نارضایتی و خشونت در سطح محلی همراه است.
بر اساس گزارش رادیو اروپای آزاد، یک درگیری مرگبار در معدن طلا در استان تخار در شمال افغانستان بار دیگر توجهها را به شیوه مدیریت طالبان بر بخش معادن جلب کرده است. وزارت داخله طالبان تأیید کرده که در پی درگیری میان نمایندگان یک شرکت استخراج طلا و باشندگان شهرستان چاهآب، چهار نفر کشته و پنج تن زخمی شدهاند.
عبدالمتین قانع، سخنگوی وزارت داخله طالبان، اعلام کرد که سه تن از کشتهشدگان از ساکنان محلی و یک نفر کارمند شرکت بوده است. با اینحال، مقامهای طالبان نام شرکت، جزئیات قرارداد و هویت قربانیان را اعلام نکردهاند؛ الگویی تکرارشونده که بیانگر نبود شفافیت ساختاری در حکومتداری طالبان است.
باشندگان محل به رادیو آزادی گفتهاند که تنشها زمانی آغاز شد که شرکت طرف قرارداد طالبان عملیات استخراج را در زمینهای زراعتی و مسکونی آغاز کرد. اعتراضهای مردمی بهسرعت به خشونت کشیده شد؛ رخدادی که شکاف عمیق میان ادعاهای اقتصادی طالبان و واقعیتهای میدانی را آشکار میکند.
این معدن در منطقهای قرار دارد که به حضور گسترده پروژههای استخراجی وابسته به شرکتهای چینی یا مشترک افغانستانی–چینی شهرت دارد؛ پروژههایی که غالباً بدون مشورت با جامعه محلی و بدون ارزیابی محیطزیستی اجرا میشوند.
طبق این گزارش، از زمان تسلط طالبان در آگست ۲۰۲۱، معادن افغانستان بهویژه طلا، شاهد افزایش سریع فعالیت شرکتهای خارجی بهویژه چینی بودهاند. در نوامبر ۲۰۲۵ نیز پنج شهروند چینی در دو حمله جداگانه در نزدیکی مرز تاجیکستان کشته شدند؛ حملاتی که عاملان آن هنوز مشخص نشدهاند، اما ریشه آنها به تنشهای فزاینده میان مردم محلی و شرکتهای استخراجی بازمیگردد.
عبدالقادر مطافی، کارشناس باسابقه معادن افغانستان، به رادیو آزادی میگوید:«در افغانستان هیچ نظارت واقعی وجود ندارد. استخراج معادن عمدتاً در سادهترین و سودآورترین مناطق انجام میشود و نظارت عمومی و مستقل عملاً حذف شده است.»
در استانهای بدخشان و تخار، استخراج طلا تحت نظارت فرماندهان محلی وابسته به طالبان بهشدت افزایش یافته است. باشندگان محل میگویند که زمینهایشان مصادره شده و سود استخراج به جیب طالبان، شرکتهای خارجی و حلقهای محدود از سرمایهگذاران محلی میرود.
در شهرستان شهر بزرگ بدخشان، ماشینآلات سنگین جای ابزارهای ابتدایی مردم محلی را گرفته و مناطق وسیعی با حفاظت افراد مسلح وابسته به طالبان مسدود شده است. یکی از معدنکاران محلی به شرط ناشناس ماندن گفته است:
«مردم عادی حتی اجازه نزدیک شدن تا یک کیلومتری معدن را ندارند.»
تخریب باغهای پسته، مراتع، و تغییر مسیر رودخانه آمو شاهرگ حیاتی منطقه و کشورهای همسایه از پیامدهای مستقیم این استخراج بیضابطه عنوان شده است.
با وجود اعتراضهای محلی، وزارت معادن و پترولیم طالبان نه متن قراردادها را منتشر کرده، نه آمار درآمدها و نه ارزیابی اثرات زیستمحیطی را ارائه داده است. طالبان در سطح ملی، استخراج معادن را راه نجات اقتصادی معرفی میکنند؛ اما کارشناسان هشدار میدهند که این سیاست، افغانستان را با معادن تخلیهشده، فقر پایدار و نابرابری عمیقتر روبهرو خواهد کرد.
آذرخش حافظی، رئیس پیشین اتاق تجارت افغانستان، تأکید میکند:«صادرات مواد خام معدنی بدون فرآوری، هیچ سود اقتصادی پایداری ندارد. معادن تمام میشود، اما فقر باقی میماند.
آنچه این گزارش رادیو اروپای آزاد ترسیم میکند، تصویری است از حکومتی که ثروت ملی را بدون شفافیت، بدون مشارکت مردم و بدون پاسخگویی مدیریت میکند. طالبان با تکیه بر استخراج سریع منابع و حمایت شرکای خارجی، بهویژه چین، در پی تأمین منابع مالی خود هستند؛ اما بهای آن را مردم محلی، محیط زیست و آینده اقتصادی افغانستان میپردازند.
در نهایت، استخراج طلا در افغانستانِ تحت حاکمیت طالبان، نه نماد توسعه، بلکه نماد بیثباتی پنهان، خشونت ساختاری و غارت سازمانیافته منابع ملی است؛ الگویی که پیامدهای آن فراتر از مرزهای این کشور گسترش خواهد یافت.
