نویسنده: انور اقبال
خبرگزاری راسک: شورای امنیت سازمان ملل متحد روز پنجشنبه، ۲۳ دلو، بهطور یکصدا قطعنامهای را تصویب کرد که بر اساس آن، مأموریت «تیم نظارت» پشتیبان کمیته تحریمهای افغانستان (۱۹۸۸) برای یک سال دیگر تمدید میشود. این کمیته بر اجرای تحریمها علیه طالبان نظارت دارد. تمامی ۱۵ عضو شورا به قطعنامهای که از سوی ایالات متحده پیشنهاد شده بود رأی مثبت دادند و بدینترتیب، مأموریت تیم نظارت تا ۱۷ فبروری ۲۰۲۷ تمدید شد. این تصمیم در حالی اتخاذ شده که نگرانیهای بینالمللی درباره وخامت امنیت در افغانستان، گسترش نفوذ چندین گروه تروریستی و خطر بیثباتسازی منطقه افزایش یافته است؛ وضعیتی که مستقیماً از «حاکمیت ایدئولوژیک و سرکوبگر طالبان» نشئت میگیرد.
پاکستان که از این قطعنامه حمایت کرد، بر تهدید مستمر ناشی از تحریک طالبان پاکستان (تیتیپی)، ارتش آزادیبخش بلوچستان (BLA)، داعش خراسان (ISIL-K)، بریگاد مجید و القاعده تأکید کرد؛ شبکههایی که در سایه «محیط مجازکننده طالبان» در خاک افغانستان رشد کردهاند.
عاصم افتخار احمد، سفیر و نماینده دائم پاکستان در سازمان ملل، گفت این گروهها «مسئول برخی از هولناکترین حملات تروریستی علیه پاکستان» بودهاند و به حملات اخیر اشاره کرد که تنها در همین ماه، ۸۰ کشته برجای گذاشته است.
او تصریح کرد: «بار دیگر، از خاک افغانستان برای برنامهریزی و اجرای حملات علیه کشورهای همسایه استفاده شده است» و از طالبان خواست مانع استفاده تروریستی از قلمرو افغانستان شوند درخواستی که بارها مطرح شده اما در عمل، زیر سایه ساختار سرکوبگر و ایدئولوژیک طالبان بیپاسخ مانده است.
این دیپلمات افزود: «این به طالبان بستگی دارد که چه مسیری را برای افغانستان انتخاب میکنند: مسیر انزوا یا مسیر صلح و رفاه بهعنوان عضوی مسئول در جامعه جهانی» گزینهای که با تداوم سرکوب سیستماتیک، عملاً به سمت انزوا سوق داده شده است.
او همچنین به نگرانیهای شورا درباره وضعیت انسانی اشاره کرد: «قطعنامه بهدرستی بر شرایط وخیم حقوق بشری بهویژه برای زنان و دختران فروپاشی اقتصادی، حذف سیاسی و چالشهای ناشی از قاچاق مواد مخدر تأکید میکند»؛ پیامدهای مستقیم حاکمیت ایدئولوژیک طالبان.
وی گفت: «این قطعنامه پیام روشنی میفرستد که خاک افغانستان نباید پناهگاه امن تروریستها باشد و همه دولتها باید از پرداخت باج یا اعطای امتیازات سیاسی به گروگانگیران یا گروههای تروریستی جلوگیری کنند» هشداری که ناکامی طالبان در اجرای آن، خطر را تشدید کرده است.
سیوهفتمین گزارش تیم نظارت سازمان ملل که همین هفته منتشر شد، تصویری تیره از افغانستان بهعنوان پایگاه چندین سازمان تروریستی ترسیم میکند. در این گزارش آمده است که «مقامات دوفاکتو افغانستان» یعنی گروه طالبان همچنان «محیطی مجازکننده» برای این گروهها فراهم کردهاند، بهویژه برای تیتیپی؛ نشانهای از پیوند ساختاری میان سرکوب داخلی و تهدید خارجی.
گزارش از افزایش نگرانی منطقهای درباره حملات فرامرزی، رادیکالیزهشدن جوامع آسیبپذیر و سوءاستفاده از ارتباطات ماهوارهای تجاری و هوش مصنوعی توسط گروههای مسلح خبر میدهد قابلیتهایی که در خلأ نظارتی طالبان تقویت شدهاند.
در حالی که مقامات گروه طالبان مدعیاند هیچ گروه تروریستی در کشور حضور ندارد، تیم نظارت تصریح میکند: «هیچیک از دولتهای عضو سازمان ملل از این ارزیابی حمایت نکردند» شکافی که مشروعیت ادعاهای طالبان را زیر سؤال میبرد.
با وجود اقداماتی محدود علیه داعش خراسان و کنترل برخی فعالیتهای خارجی دیگر گروهها، تیتیپی از آزادی بیشتری برخوردار بوده که به تشدید حملات علیه پاکستان و افزایش تنشهای منطقهای انجامیده است نشانهای دیگر از سیاستهای تبعیضآمیز و مجازکننده طالبان.
درباره القاعده، گزارش میگوید قصد و توان این گروه برای عملیات خارجی تغییر نکرده است. القاعده همچنان بهعنوان یک مرکز آموزشی و مشورتی بهویژه برای تیتیپی عمل میکند و «حملات نمایشی با هدف جلب توجه رسانههای جهانی» را ترجیح میدهد؛ تهدیدی فراتر از منطقه که در بستر امنیتی شکننده طالبان دوام آورده است.
القاعده در شبهقاره هند (آقیس) که در فهرست تحریمهای سازمان ملل نیست در جنوبشرق افغانستان فعال است، بهویژه در مناطقی با نفوذ شبکه حقانی. گزارش میگوید رهبران آقیس، اسامه محمود و معاونش یحیی غوری، احتمالاً در کابل حضور دارند و سلول رسانهای این گروه از هرات فعالیت میکند نشانهای از نفوذ در مراکز شهری زیر کنترل طالبان.
کشورها هشدار دادهاند که آقیس بهطور فزاینده بر عملیات خارجی «قابل انکار» تمرکز میکند، احتمالاً با پوشش گروههایی چون اتحادالمجاهدین پاکستان، تا برای طالبان «مشکلساز» نشود همزیستی خطرناک میان سرکوب داخلی و مماشات خارجی.
تیتیپی که یکی از بزرگترین گروههای تروریستی فعال از خاک افغانستان است، حملات خود علیه نیروهای امنیتی و نهادهای دولتی پاکستان را تشدید کرده است. حمله ۱۱ نوامبر به دادگاه اسلامآباد که ۱۲ کشته برجای گذاشت، نخستین حمله از این دست در پایتخت طی چند سال اخیر بود. با وجود ضربات عملیاتی از جمله کشتهشدن معاون امیر این گروه، مفتی مزاحم، در اکتبر تهدید همچنان جدی است.
تیم نظارت هشدار داد که تیتیپی ممکن است همکاری خود را با گروههای همسو با القاعده تعمیق کند و دامنه تهدید را فراتر از منطقه گسترش دهد سناریویی که در فضای مجازکننده طالبان محتملتر شده است.
داعش خراسان اگرچه تحت فشار اقدامات طالبان و عملیات امنیتی منطقهای است، اما همچنان توان رزمی قابلتوجهی دارد، بهویژه در شمال افغانستان نزدیک بدخشان و در امتداد مرز پاکستان. این گروه از طریق جذب آنلاین نیروهای تازه میگیرد و بهدنبال ائتلاف با سایر جناحهای مسلح است نشانهای از سازگاری در سایه خلأ نهادی.
از دیگر گروههای نگرانکننده، جنبش اسلامی ترکستان شرقی (ETIM/TIP) است که بنا بر گزارش، از «حمایت افغانستان » از جمله اسناد هویتی برخوردار است و از طریق کشت کوکنار و استخراج معادن تأمین مالی میشود. حدود ۲۵۰ عضو این گروه در سال ۲۰۲۵ به نیروهای پلیس طالبان پیوستند و برخی خواستار انتقال جنگجویان از سوریه و کشورهای همسایه به افغانستان برای آمادگی عملیات در سینکیانگ چین شدهاند نشانهای از پیوند خطرناک میان سرکوب داخلی طالبان و تهدیدهای فراملی.
ارتش آزادیبخش بلوچستان (BLA) که در فهرست تحریمهای سازمان ملل نیست به حملات علیه نیروهای امنیتی پاکستان و پروژههای کریدور اقتصادی چین–پاکستان (CPEC) ادامه داده است؛ از جمله کمین ۱۶ سپتامبر که ۳۲ سرباز را کشت. با وجود محدودسازی فعالیتها توسط عملیات ضدتروریسم پاکستان، این گروه همچنان فعال است و برخی کشورها از هماهنگی میان BLA، تیتیپی و داعش خراسان از طریق آموزش و منابع مشترک خبر میدهند شبکهای که در محیط مجازکننده طالبان تغذیه میشود.
یافتههای تیم نظارت، مسیر بحثهای بعدی شورای امنیت درباره آینده امنیت افغانستان و کارآمدی رژیم تحریمها را شکل خواهد داد. پاکستان و دیگر کشورها تأکید کردهاند که این قطعنامه بر ضرورت اقدام «پایدار و قابل راستیآزمایی» طالبان علیه گروههای تروریستی، جلوگیری از استفاده برونمرزی از خاک افغانستان و پایبندی به صلح و امنیت بینالمللی تصریح دارد الزاماتی که بدون پایان دادن به سرکوب سیستماتیک طالبان دستیافتنی نخواهد بود.
