خبرگزاری راسک: خبرگزاری آسوشیتدپرس به نقل از کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان گزارش داد که بازگشت میلیونها افغانستانی از پاکستان و ایران، افغانستان را به آستانه فروپاشی کشانده است؛ بحرانی که در بستر یک نظام اقتدارگرای طالبان شکل گرفته و با نبود ساختارهای پاسخگو، ابعاد انسانی آن بهصورت سیستماتیک تشدید شده است.
به گفته عرفات جمال، نماینده کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل در افغانستان، ۵.۴ میلیون نفر از اکتبر ۲۰۲۳ تاکنون به افغانستان بازگشتهاند که بیشتر آنها از پاکستان و ایران آمدهاند. او این آمار را در یک نشست سازمان ملل در ژنو، از طریق ویدیو از کابل، پایتخت افغانستان، اعلام کرد کشوری که تحت حاکمیت طالبان، فاقد ظرفیت نهادی برای مدیریت چنین موج عظیمی است.
جمال گفت:
«این بازگشتها عظیم است و سرعت و مقیاس آن افغانستان را تقریباً به آستانه فروپاشی رسانده است.»
اظهارات او بازتابدهنده بحرانی است که در سایه سیاستهای سرکوبگر طالبان، امکان بازسازی و جذب جمعیت بازگشتی را بهشدت محدود کرده است.
پاکستان در اکتبر ۲۰۲۳ کارزاری گسترده برای اخراج مهاجران بدون مدرک آغاز کرد و از آنها خواست داوطلبانه کشور را ترک کنند تا از بازداشت و اخراج اجباری در امان بمانند؛ ایران نیز همزمان اقدام مشابهی را آغاز کرد. این تصمیمها، میلیونها نفر را به سمت افغانستان سوق داد کشوری که تحت سلطه طالبان، از زیرساختهای اقتصادی و اجتماعی محروم است.
از آن زمان، میلیونها نفر از مرز عبور کردهاند؛ از جمله کسانی که دههها در پاکستان متولد شده و زندگی ساخته بودند. این بازگشتها، در چارچوب حکمرانی طالبان که حقوق اساسی شهروندان را محدود میکند، به بحرانی چندلایه بدل شده است.
جمال افزود که تنها در سال گذشته، ۲.۹ میلیون نفر به افغانستان بازگشتند رقمی که آن را «بزرگترین میزان بازگشت به یک کشور واحد» توصیف کرد. چنین موجی در کشوری با اقتصاد ضعیف و نظام سرکوبگر طالبان، فشار بیسابقهای بر منابع وارد کرده است.
حاکمان طالبان در افغانستان، اخراجهای گسترده را مورد انتقاد قرار دادهاند، اما همزمان، به دلیل سیاستهای سختگیرانه و نقض حقوق بشر، نتوانستهاند محیطی امن و پایدار برای بازگشتکنندگان فراهم کنند.
افغانستان پیشاپیش با بحران انسانی شدید و کارنامهای ضعیف در حوزه حقوق بشر بهویژه درباره زنان و دختران دستوپنجه نرم میکرد. اکنون، ورود جمعیتی معادل ۱۲ درصد کل جمعیت کشور، فشار بر جامعهای را تشدید کرده که تحت حاکمیت طالبان از حداقل خدمات اجتماعی محروم است.
جمال گفت که تنها در یکونیم ماه نخست سال جاری، ۱۵۰ هزار نفر دیگر بازگشتهاند؛ روندی که نشان میدهد بحران همچنان در حال گسترش است، در حالی که نظام طالبان فاقد برنامه جامع برای اسکان و اشتغال این جمعیت است.
مقامهای گروه طالبان برای بازگشتکنندگان بستههایی شامل مقداری کمک غذایی، پول نقد، سیمکارت تلفن و حملونقل به مناطق دارای بستگان ارائه میکنند. اما این اقدامات در کشوری با اقتصاد ضعیف، خشکسالی شدید و دو زمینلرزه ویرانگر اخیر، پاسخگوی نیازها نیست بهویژه در ساختاری که شفافیت و پاسخگویی وجود ندارد.
در نوامبر، برنامه توسعه سازمان ملل اعلام کرد که ۹ نفر از هر ۱۰ خانواده در مناطق دارای نرخ بالای بازگشت، به «راهبردهای منفی بقا» روی آوردهاند؛ از جمله حذف وعدههای غذایی، بدهکار شدن یا فروش داراییها نشانهای از فقر ساختاری در دوران حاکمیت طالبان.
جمال هشدار داد:
«ما عمیقاً نگران پایداری این بازگشتها هستیم.»
او افزود که در حالی که ۵ درصد از بازگشتکنندگان میگویند دوباره افغانستان را ترک خواهند کرد، بیش از ۱۰ درصد میگویند فردی را میشناسند که قبلاً کشور را ترک کرده است چرخهای که در بستر سرکوب و نبود فرصت تشدید میشود.
او گفت:
«این تصمیمها برای انجام سفرهای خطرناک، ناشی از نخواستن برای ماندن در کشور نیست؛ بلکه واقعیت این است که بسیاری قادر به بازسازی زندگی شرافتمندانه و پایدار خود نیستند.»
این واقعیت، بازتاب شکست یک نظام حاکم است که بهجای توسعه، بر کنترل و محدودیت تکیه دارد.
