خبرگزاری راسک: در حالی که توجه جهانیان به تشدید تنشها میان ایران، پاکستان و بازیگران منطقهای معطوف شده، یک گزارش تحلیلی تازه از نشریه فارن پالیسی نشان میدهد که افغانستان بار دیگر در معرض چرخهای از ناامنی و خشونت قرار گرفته و شهروندان این کشور نسبت به آیندهای نامطمئن ابراز نگرانی میکنند.
هارون، مردی ۴۵ ساله و آموزگار پیشین ساکن کابل که بهدلیل نگرانیهای امنیتی با نام مستعار صحبت کرده، در گفتوگو با این نشریه از تجربه شب حملات هوایی در ۲۶ فبروری روایت میکند؛ شبی که به گفته او، صدای انفجارها ابتدا با زلزله اشتباه گرفته شد، اما با تداوم حملات، ابعاد نظامی آن آشکار شد.
بر اساس این گزارش، از زمان آغاز درگیریها میان طالبان و پاکستان، حملات هوایی اسلامآباد تقریباً بهصورت روزانه ادامه یافته و اهدافی چون پایگاه بگرام، انبارهای تسلیحاتی در قندهار و حتی مناطق غیرنظامی در بیش از ۱۰ استان را دربر گرفته است.
مقامهای سازمان ملل متحد تا ۱۷ مارچ، کشته شدن دستکم ۷۶ غیرنظامی و زخمی شدن ۲۱۳ تن دیگر را مستند کردهاند. در مقابل، نیروهای گروه طالبان در افغانستان نیز حملاتی را در خاک پاکستان آغاز کردهاند؛ امری که وزیر دفاع پاکستان آن را «جنگی آشکار» توصیف کرده است.
گزارش فارن پالیسی تأکید میکند که این درگیری صرفاً میان دو دولت نیست، بلکه گروههای مسلح غیردولتی، بهویژه «تحریک طالبان پاکستان» (تیتیپی)، نقشی کلیدی در تشدید تنشها دارند. این گروه که دارای ۳۰ تا ۳۵ هزار عضو برآورد میشود، در مناطق مرزی فعال بوده و بهعنوان دشمن اصلی دولت پاکستان شناخته میشود.
طبق ارزیابیهای سازمان ملل، این گروه از فضای عملیاتی و لجستیکی در داخل افغانستان بهرهمند است موضوعی که به یکی از محورهای اصلی اختلاف میان طالبان و اسلامآباد تبدیل شده است.
تحلیلگران به پیشینه روابط پیچیده میان پاکستان و گروه طالبان اشاره میکنند. اسلامآباد طی دههها از این گروه حمایت کرده بود، اما پس از بازگشت آنان به قدرت در سال ۲۰۲۱، نهتنها منافع راهبردی مورد انتظار تأمین نشد، بلکه تهدیدات امنیتی، بهویژه از سوی تیتیپی، افزایش یافت.
احمد شجاع جمال، تحلیلگر امنیتی، در این گزارش میگوید:
«همگراییهای سیاسی نمیتواند بر اختلافات عمیق ایدئولوژیک غلبه کند.»
ادامه جنگ، مسیرهای مهم تجاری را مسدود کرده و همزمان با جنگ ایران، فشار مضاعفی بر اقتصاد منطقه وارد کرده است. افزایش قیمتها و ناامنی غذایی، نارضایتی عمومی را تشدید کرده است.
مریم، شهروند ۶۰ ساله کابل، در واکنش به حملات پاکستان میگوید:
«ما از طالبان راضی نیستیم، اما از حمله به مردم بیگناه هم خشمگین هستیم.»
او میافزاید خانوادهاش برای نخستین بار از دهه ۹۰ میلادی، زیرزمین خانه را به پناهگاه تبدیل کردهاند.
گزارش هشدار میدهد که ادامه این روند میتواند افغانستان را به میدان رقابت گروههای مختلف افراطی تبدیل کند. بر اساس ارزیابی شورای امنیت سازمان ملل، القاعده همچنان در افغانستان حضور دارد و برخی فرماندهان ارشد آن در کابل زندگی میکنند.
همزمان، شاخه منطقهای داعش (داعش خراسان) از این وضعیت سود میبرد؛ چرا که تضعیف ساختارهای امنیتی، فرصت بیشتری برای گسترش نفوذ آن فراهم میکند.
با وجود برتری هوایی پاکستان، تحلیلگران معتقدند که این کشور در دستیابی به اهداف راهبردی خود موفق نبوده است. در مقابل، گروه طالبان در افغانستان نیز برای یک جنگ متعارف طولانیمدت با محدودیتهای جدی مواجهاند.
در عین حال، تجربه تاریخی نشان میدهد که جنگهای فرسایشی در افغانستان میتواند به نفع بازیگری تمام شود که توان تحمل طولانیمدتتری دارد.
گزارش فارن پالیسی تصویری از یک بحران چندلایه ارائه میدهد؛ جایی که جنگهای منطقهای، رقابتهای ژئوپلیتیک، حضور گروههای مسلح و ضعف ساختارهای حکمرانی، همزمان بر زندگی میلیونها افغانستانی سایه افکنده است.
در چنین شرایطی، نگرانی اصلی شهروندان نه معادلات قدرت، بلکه بازگشت به چرخهای بیپایان از ناامنی، فقر و بیثباتی است.
