خبرگزاری راسک: محمد البرادعی، برنده جایزه نوبل صلح و مدیرکل سابق آژانس بینالمللی انرژی اتمی، در پیامی تند در شبکه اجتماعی ایکس (توئیتر سابق) وابستگی کشورهای عربی به ایالات متحده تحت ریاستجمهوری دونالد ترامپ را زیر سؤال برد. البرادعی در توییت خود که روز چهارشنبه اول آپریل منتشر شد، نوشت: «اگر اداره ترامپ نزدیکترین متحدان اروپایی خود در ناتو را به دلیل امتناع از شرکت در جنگ تجاوزکارانهاش علیه ایران فروخته باشد، آیا همین را میتوان برای تضمین امنیت منطقه عربی ما و حفظ حقوق و منافعمان تکیه کرد؟ کاش بهتر فکر کنیم.»این اظهارات البرادعی در حالی مطرح میشود که تنشها میان ایالات متحده و متحدان اروپاییاش به اوج رسیده است. ترامپ روز ۲۰ مارچ در پستی در شبکه اجتماعی تروث سوشال، ناتو را «ببر کاغذی» (paper tiger) و اعضای اروپایی آن را «ترسو» (cowards) خواند. دلیل این انتقاد شدید، امتناع اروپا از کمک به تأمین امنیت تنگه هرمز بود؛ آبراهی حیاتی که در جریان جنگ جاری آمریکا و اسرائیل علیه ایران مسدود یا مختل شده و باعث جهش شدید قیمت جهانی نفت گردیده است. ترامپ تأکید کرد که بدون حضور آمریکا، ناتو «هیچ» است و اروپاییها حاضر نیستند حتی در یک «عملیات نظامی ساده و کمریسک» برای بازگشایی تنگه هرمز مشارکت کنند.
جنگ کنونی روز ۲۸ فبروری ۲۰۲۶ با حملات هوایی غافلگیرانه مشترک آمریکا و اسرائیل به تأسیسات و شهرهای ایران آغاز شد. هدف اعلامشده، جلوگیری از «فعالیتهای تهدیدآمیز» ایران از جمله برنامه هستهای، حمایت از گروههای نیابتی و تهدید امنیت منطقهای عنوان شده است. در پی این حملات، ایران با شلیک هزاران موشک و پهپاد به سمت کشورهای خلیج فارس و اختلال در تردد دریایی پاسخ داده و تنگه هرمز که حدود ۲۰ درصد نفت جهان از آن عبور میکند عملاً تحت تأثیر قرار گرفته است.
در این میان، کشورهای عربی خلیج فارس به ویژه عربستان سعودی، امارات متحده عربی و بحرین خود را در معرض خطر مستقیم قرار دادهاند. گزارشها حاکی است که برخی از این کشورها در گفتوگوهای خصوصی از ترامپ خواستهاند جنگ را تا «شکست قاطع» ایران ادامه دهد، اما همزمان از نبود استراتژی بلندمدت واشنگتن و تضمینهای امنیتی پایدار ابراز نگرانی کردهاند. منابع آگاه به بلومبرگ گزارش دادهاند که برخی دولتهای عربی حتی به فکر تنوعبخشی به روابط خارجی خود و نزدیک شدن بیشتر به چین هستند.
البرادعی، که پیشتر به دلیل موضع انتقادیاش نسبت به سیاستهای آمریکا در خاورمیانه شناخته شده، با اشاره به «فروش» متحدان اروپایی توسط ترامپ، هشدار داد که اتکای بیش از حد به واشنگتن میتواند برای امنیت و منافع عربی «فاجعهبار» باشد. او در توییت خود از رهبران عربی خواست «بهتر فکر کنند» و وابستگی به تضمینهای امنیتی آمریکا را بازنگری کنند.این موضعگیری با واکنشهای گستردهای در فضای مجازی عربی همراه بوده است. برخی کاربران آن را «هشدار بهموقع» دانسته و بر لزوم تقویت همکاریهای منطقهای تأکید کردهاند، در حالی که عدهای دیگر آن را «آرزوی محال» خواندهاند و معتقدند گزینهای جز تکیه بر آمریکا وجود ندارد.وضعیت فعلی و چشمانداز
تا لحظه انتشار این گزارش، جنگ آمریکا-اسرائیل علیه ایران وارد دومین ماه خود شده و هزینههای نظامی آمریکا به دهها میلیارد دالر رسیده است. دولت ترامپ طرح «بازپرداخت هزینههای امنیتی منطقهای» را مطرح کرده و از کشورهای عربی خواسته است بخشی از هزینههای عملیات را تقبل کنند. همزمان، ائتلاف ۲۲ کشوری برای محکوم کردن بسته شدن تنگه هرمز شکل گرفته، اما مشارکت اروپا همچنان محدود است.
محمد البرادعی با سابقهای طولانی در دیپلماسی هستهای و صلح جهانی، بار دیگر بر لزوم استقلال راهبردی جهان عرب تأکید کرده است. آیا این صدای هشدار در میان رهبران عربی شنیده خواهد شد یا وابستگی تاریخی به واشنگتن همچنان ادامه خواهد یافت؟ تحولات روزهای آینده نشان خواهد داد که آیا «فکر بهتر کردن» البرادعی به عمل نیز تبدیل میشود یا خیر.
