خبرگزاری راسک: در ساختار سیاسی پاکستان، اگرچه نظامی پارلمانی برقرار است و دولتها از مسیر رقابت حزبی به قدرت میرسند، اما تحلیلگران همواره از نقش پررنگ ارتش و بهویژه «سازمان اطلاعات نظامی» (آیاسآی) بهعنوان بازیگر تعیینکننده در معادلات راهبردی این کشور یاد کردهاند. در چنین چارچوبی، این پرسش مطرح میشود که آیا یک توافق احتمالی میان ایران و ایالات متحده آمریکا میتواند در راستای منافع این نهاد امنیتی تعبیر شود یا خیر.
پس از انقلاب اسلامی ایران، پاکستان از نخستین کشورهایی بود که نظام جدید ایران را به رسمیت شناخت و حتی در دورههایی، نقش واسط دیپلماتیک از جمله حفظ منافع ایران در واشنگتن را ایفا کرد. این روابط در مجموع، با وجود فراز و نشیبهای محدود، از ثبات نسبی برخوردار بوده است. برخی ناظران، اشتراکات هویتی و دینی میان دو کشور را از عوامل تقویت این پیوند میدانند.
ساختار امنیتی پاکستان بهگونهای است که ارتش در آن نهتنها نقش دفاعی، بلکه جایگاهی راهبردی در سیاستگذاری کلان دارد. رقابت تاریخی با هند، بهویژه بر سر کشمیر، موجب شده که بخش قابلتوجهی از منابع کشور صرف تقویت توان نظامی شود. در چنین شرایطی، هر تحول منطقهای از جمله روابط ایران با قدرتهای جهانی از دریچه ملاحظات امنیتی و توازن قوا تحلیل میشود.
پاکستان در سالهای اخیر با چالشهای اقتصادی جدی روبهرو بوده است؛ از تورم بالا و فشار بر معیشت عمومی تا وابستگی به کمکهای خارجی. گزارشهای نهادهایی مانند صندوق بینالمللی پول و تحلیلهای منتشرشده در بانک جهانی نشان میدهد که اقتصاد این کشور همچنان به ثبات منطقهای و جذب سرمایهگذاری خارجی وابسته است. در این چارچوب، هرگونه کاهش تنش در خلیج فارس از جمله در نتیجه توافق تهران و واشنگتن میتواند به کاهش فشارهای اقتصادی بر پاکستان کمک کند.
اسلامآباد در دهههای گذشته نشان داده که توانایی مدیریت همزمان روابط با بازیگران متعارض را دارد؛ از روابط نزدیک با عربستان سعودی گرفته تا همکاریهای امنیتی با ایالات متحده آمریکا و در عین حال حفظ ارتباط با ایران. این سیاست چندلایه، بهویژه برای نهادهای امنیتی مانند آیاسآی، امکان مانور در محیطهای پیچیده ژئوپلیتیک را فراهم کرده است.
در صورت تحقق یک توافق میان ایران و آمریکا، میتوان چند سناریوی محتمل را برای منافع پاکستان و بهطور خاص آیاسآی ترسیم کرد:کاهش تنش منطقهای: ثبات در خلیج فارس میتواند امنیت انرژی و مسیرهای تجاری پاکستان را تقویت کند.
افزایش فرصتهای اقتصادی: کاهش ریسکهای ژئوپلیتیک ممکن است زمینه جذب سرمایهگذاری خارجی را فراهم آورد.
تقویت نقش میانجیگری: در صورت ایفای نقش فعال توسط اسلامآباد، جایگاه دیپلماتیک این کشور ارتقا مییابد.
در عین حال، کاهش اهرمهای ژئوپلیتیک: برخی تحلیلها از جمله در گزارشهای گروه بحران بینالمللی نشان میدهد که کاهش تنش میان قدرتهای بزرگ میتواند از اهمیت راهبردی برخی بازیگران میانی بکاهد.
در مجموع، توافق احتمالی میان ایران و آمریکا میتواند برای پاکستان و نهادهای امنیتی آن هم فرصتساز و هم چالشبرانگیز باشد. اگرچه کاهش تنشها به بهبود شرایط اقتصادی و امنیتی کمک میکند، اما همزمان ممکن است بخشی از نقش سنتی این کشور در معادلات منطقهای را بازتعریف کند. در نهایت، میزان بهرهبرداری پاکستان از چنین تحولی، به توانایی آن در مدیریت همزمان ملاحظات امنیتی، اقتصادی و دیپلماتیک بستگی خواهد داشت.
