راز تاریخی طرح کنفدراسیون افغانستان و پاکستان در اسناد آمریکا 

خبرگزاری راسک: اسناد تاریخی وزارت خارجه ایالات متحده نشان می‌دهند که ایده ایجاد نوعی کنفدراسیون میان افغانستان و پاکستان دست‌کم در سال ۱۹۵۴ در مذاکرات رسمی دو کشور مطرح بوده است. این طرح در شرایطی بررسی می‌شد که اختلاف بر سر مسئله پشتونستان، روابط کابل و اسلام‌آباد را تحت تأثیر قرار داده بود. با این حال، اسناد موجود مشخص نمی‌کنند که چه کسی نخستین بار این ایده را مطرح کرده است.
بر اساس این اسناد، نمایندگان افغانستان و پاکستان در مارچ ۱۹۵۴، در مذاکراتی در کراچی، امکان ایجاد نوعی کنفدراسیون میان دو کشور را بررسی کردند. این موضوع در آن زمان یکی از گزینه‌های مطرح برای نزدیک‌تر شدن دو کشور بود، اما اختلاف‌های سیاسی میان کابل و اسلام‌آباد مانع از آن می‌شد که چنین ایده‌ای به‌سادگی عملی شود.
سردار محمد نعیم خان، وزیر خارجه وقت افغانستان و برادر محمدداوود خان، از چهره‌های اصلی پیگیر این ایده بودند. او در اکتوبر ۱۹۵۴ در گفت‌وگو با مقام‌های آمریکایی، موضوع ایجاد کنفدراسیون میان افغانستان و پاکستان را مطرح کرد و از واشنگتن خواست برای پیشبرد این طرح کمک کند.
نعیم خان معتقد بود که نزدیک‌تر شدن افغانستان و پاکستان می‌تواند به تقویت امنیت افغانستان کمک کند. با این حال، روابط دو کشور در آن زمان با اختلاف بر سر پشتونستان روبه‌رو بود؛ منطقه‌ای که مسئله حقوق و سرنوشت پشتون‌های دو سوی مرز در مرکز مناقشه آن قرار داشت.
مسئله پشتونستان از مهم‌ترین اختلاف‌های سیاسی افغانستان و پاکستان در دهه ۱۹۵۰ بود. دولت افغانستان درباره وضعیت پشتون‌های آن سوی مرز و آینده این منطقه موضع‌گیری می‌کرد، در حالی که پاکستان این موضوع را بخشی از اختلافات خود با کابل می‌دانست.
در چنین شرایطی، ایده کنفدراسیون مطرح شد؛ اما اسناد موجود نشان نمی‌دهند که دو کشور بر سر جزئیات آن به توافق نهایی رسیده باشند.
اگرچه نعیم خان از چهره‌های مهم در پیگیری طرح کنفدراسیون بود، اسناد موجود برای معرفی او به‌عنوان نخستین پیشنهاددهنده این ایده کافی نیستند.
گزارش‌ها نشان می‌دهند که امکان ایجاد کنفدراسیون در مذاکرات افغانستان و پاکستان در مارچ ۱۹۵۴ نیز مطرح شده بود؛ یعنی پیش از آن‌که نعیم خان در اکتوبر همان سال این موضوع را در گفت‌وگو با مقام‌های آمریکایی پیگیری کند. بنابراین، مطرح کردن این ایده از سوی او در واشنگتن لزوماً به معنای آن نیست که او نخستین طراح آن بوده است.
همچنین، در اسناد بررسی‌شده مدرکی وجود ندارد که نشان دهد نعیم خان توافق‌نامه نهایی کنفدراسیون را امضا کرده باشد. آنچه مستند است، تلاش او برای جلب حمایت آمریکا و پیشبرد ایده نزدیک‌تر شدن افغانستان و پاکستان است.
در کنار مقام‌های افغان/پشتون، نام آغاخان سوم نیز در اسناد آن دوره دیده می‌شود. یک گزارش اطلاعاتی آمریکا در اکتوبر ۱۹۵۴ به حمایت او از ایده اتحاد افغانستان و پاکستان اشاره کرده است.
از این رو، حمایت آغاخان سوم از این ایده را نمی‌توان به‌تنهایی دلیلی دانست که او پیشنهاددهنده نخستین کنفدراسیون بوده است.
مجموع اسناد تاریخی نشان می‌دهند که ایجاد نوعی کنفدراسیون میان افغانستان و پاکستان در اوایل دهه ۱۹۵۰، در میان برخی مقام‌ها و چهره‌های سیاسی مطرح بوده است. با این حال، مطرح شدن یک ایده در مذاکرات، پیگیری آن از سوی مقام‌های سیاسی و امضای توافق‌نامه برای اجرای آن، سه موضوع متفاوت‌اند.
اختلاف بر سر پشتونستان، نگرانی‌های امنیتی و پیچیدگی روابط منطقه‌ای از عواملی بودند که بر امکان نزدیک‌تر شدن دو کشور تأثیر می‌گذاشتند. اسناد مورد بررسی نیز برای اثبات دستیابی دو دولت به توافق نهایی درباره ایجاد کنفدراسیون کافی نیستند.
در نتیجه، آنچه با اتکا به این اسناد می‌توان گفت، این است که طرح کنفدراسیون افغانستان و پاکستان دست‌کم از سال ۱۹۵۴ در مذاکرات رسمی مطرح بود و سردار محمد نعیم خان از چهره‌های مهم پیگیر آن به شمار می‌رفت؛ اما هنوز نمی‌توان یک فرد را با اطمینان به‌عنوان طراح نخستین و قطعی این طرح معرفی کرد.