آیا عربستان سعودی هزینهٔ سلطه اسرائیل بر لبنان را خواهد پرداخت؟

نویسنده: محمد حسن سویدان
خبرگزاری راسک: به گزارش خبرگزاری “کریدل” پس از آتش‌بس اعلام‌نشده در نوامبر ۲۰۲۴ میان اسرائیل و لبنان، تل‌ابیب تلاش کرده است نظم پساجنگ را به نفع خود بازسازی کند. اسرائیل لبنان را کشوری ضعیف و چندپاره می‌بیند و در پی ایجاد یک رژیم امنیتی و اقتصادی یک‌جانبه است که با حمایت ایالات متحده استحکام می‌یابد. در همین حال، عربستان سعودی خود را به‌عنوان مهم‌ترین حامی مالی و عربی بازسازی لبنان معرفی کرده است، اما خطر آن می‌رود که به شریک درجه دوم طرح اسرائیلی–آمریکایی بدل شود و از تصمیم‌گیری‌های اصلی کنار گذاشته شود. پرسش اساسی این است که آیا ریاض حاضر است هزینهٔ به حاشیه رانده شدن خود را بپردازد؟
استراتژی اسرائیل فراتر از خلع‌سلاح حزب‌الله است. تل‌ابیب قصد دارد لبنان را به یک «دولت بدون سلاح» و تابع در چهارچوب امنیتی اسرائیل–آمریکا تبدیل کند. وزیر دفاع اسرائیل، اسرائیل کاتس، و فرمانده پیشین جبهه شمالی، اوری گوردین، آشکارا بر این هدف تأکید کرده‌اند. پیشنهادهایی همچون ایجاد «منطقه حایل دایمی» در جنوب لبنان، نشان‌دهنده تلاش برای اعمال فشار مستمر و تضمین سلطه دائمی بر منطقه است. از دید اسرائیل، لبنان نه یک همسایه مستقل، بلکه پیوستی امنیتی و اقتصادی برای تل‌ابیب است.
عربستان سعودی با هدف بازسازی لبنان و کاهش نفوذ حزب‌الله وارد صحنه شده است. وزیر خارجه سعودی، فیصل بن فرحان، بارها بر حمایت از دولت لبنان و اجرای توافق طایف تأکید کرده و خواستار انحصار سلاح در دست نهادهای رسمی شده است. نماینده سعودی در لبنان، یزید بن فرحان، نیز فشار برای خلع‌سلاح حزب‌الله را تکرار کرده است، حتی اگر این به درگیری داخلی بینجامد.
در ظاهر، اهداف اسرائیل و عربستان همسو به نظر می‌رسد؛ هر دو خواهان پایان حضور مسلحانه حزب‌الله هستند. اما هدف واقعی تل‌ابیب، کنترل کامل بر نظم امنیتی و اقتصادی لبنان است، در حالی که عربستان می‌خواهد نفوذ سیاسی و مالی خود را در ساختار لبنان افزایش دهد. این تفاوت، ریاض را در موقعیتی حساس قرار می‌دهد: آیا به پرداخت‌کنندهٔ هزینه پروژه اسرائیل تبدیل خواهد شد یا بازیگر فعال؟
تلاش اسرائیل برای بازسازی لبنان پساجنگ، یادآور تجربه سال ۱۹۸۳ و توافق ۱۷ می است. آن زمان نیز هدف ایجاد «منطقه امنیتی» در جنوب لبنان بود تا امنیت اسرائیل تأمین شود. اکنون، با وجود آتش‌بس ۲۰۲۴، نیروهای اسرائیلی همچنان در جنوب و برخی نقاط لبنان حضور دارند و با استفاده از اتاق‌های فکر اسرائیلی و طرح‌های مشترک فرانسه–آمریکا، برنامه خلع‌سلاح مرحله‌ای حزب‌الله اجرا می‌شود؛ ابتدا جنوب، سپس بقاع، و نهایتاً مرز با سوریه. کمک‌های بین‌المللی به ابزاری برای تحمیل نظم امنیتی–اقتصادی جدید تبدیل شده است.
تحلیل‌های غربی نشان می‌دهد عربستان لبنان را به‌عنوان عرصه رقابت با ایران می‌بیند. با این حال، اختلاف رویکردها روشن است: عربستان به دنبال نفوذ و بازسازی لبنان است، در حالی که اسرائیل به دنبال حاکمیت امنیتی کامل بر کشور است. در این چارچوب، ریاض ممکن است تنها به تمویل‌کنندهٔ مالی پروژه اسرائیل تبدیل شود و نقش تصمیم‌گیری اصلی را از دست بدهد.
اگر عربستان به این روند تن دهد، لبنان نه تنها خلع‌سلاح خواهد شد، بلکه به نمونه‌ای زنده از «پیوند امنیتی–اقتصادی» تحت سلطه اسرائیل تبدیل می‌شود؛ الگویی که مرکز ثقل منطقه را از جهان عرب به سمت مشرق عربی تحت نفوذ تل‌ابیب منتقل می‌کند.