یونیفورم اجباری؛ ابزار تازه طالبان برای حذف آموزش و ترویج افراط‌گرایی در میان نسل جوان افغانستانی

خبرگزاری راسک: در حالی‌که دروازه‌های مکاتب دخترانه در سراسر افغانستان از مدت‌ها پیش به‌فرمان طالبان به‌روی نیمِ جامعه بسته شده‌اند، اکنون بحران آموزشی با موج تازه‌ای از ترک‌تحصیل شاگردان ذکور نیز روبرو شده است. این ترک‌تحصیل خاموش، در اعتراض به یونیفورم اجباری‌ای صورت گرفته که طالبان به‌تازگی آن را بر شاگردان مکاتب تحمیل کرده‌اند. خبرنگاران راسک از چندین ولایت کشور، از جمله کابل، تخار، بدخشان، پروان و بلخ گزارش داده‌اند که ده‌ها شاگرد ذکور، عمداً رفتن به مکتب را متوقف کرده‌اند و می‌گویند که این لباس تحمیلی، بخشی از پروژه‌ی سرکوب هویت فردی و تخریب سیستم آموزش کشور است.
«طالبان مکتب را به زندان تبدیل کرده‌اند؛ لباس‌شان لباس خفه‌کردن فکر است.»
این گفته‌های رحمت‌الله، شاگرد صنف یازدهم در پروان است که به خبرنگار راسک می‌گوید:
«من درس می‌خواندم تا آینده‌ام را بسازم، اما طالبان می‌خواهند ما را به گذشته تاریک برگردانند. حالا تصمیم گرفته‌ام که دیگر نروم.»
تحلیل‌گران مسایل اجتماعی باور دارند که هدف اصلی طالبان از اعمال چنین یونیفورم خشک و بی‌روح، صرفاً تأمین نظم تعلیمی نیست، بلکه بخشی از یک سیاست حساب‌شده برای بیرون‌راندن نسل جوان از نظام آموزشی رسمی و جذب آنان به مدارس تحت کنترل طالبان است؛ مدارسی که در آن به‌جای تعلیم عصری، تفکر افراطی، نظامی‌سازی ذهن و نفرت از دگراندیشی تدریس می‌شود. زهیر، آموزگار سابق در ولایت تخار، می‌گوید:
«طالبان آموزش را دشمن می‌دانند. آنها از یک شاگرد باسواد بیشتر می‌ترسند تا یک جنگ‌افزار. یونیفورم اجباری، بهانه‌ای‌ست برای راندن شاگردان از مکتب و سوق‌دادن آنان به مدارس طالبانی.»
وزارت معارف تحت سلطه طالبان با پنهان‌کاری و ارائه بیانیه‌های مبهم، از پاسخگویی در برابر موج رو‌به‌گسترش ترک‌تحصیل طفره می‌رود. در یکی از اعلامیه‌های اخیر، این وزارت یونیفورم اجباری را «بخشی از تربیه اسلامی» عنوان کرده، اما از ذکر هرگونه آمار مشخص و واکنش نسبت به اعتراضات مردمی خودداری کرده است.
در سایه چنین سیاست‌هایی، افغانستان امروز شاهد مرگ تدریجی نهاد تعلیم و تربیه است. در نبود مکاتب برای دختران و فشارهای بی‌سابقه بر شاگردان پسر، آنچه طالبان «نظم اسلامی» می‌خوانند، چیزی نیست جز تخریب ساختارهای مدنی و تقویت ستون‌های فکری افراط‌گرایی. طالبان نه‌تنها دسترسی دختران به آموزش را به‌کلی ممنوع ساخته‌اند، بلکه اکنون با به‌کارگیری ابزارهایی چون یونیفورم اجباری، تلاش می‌کنند تا آخرین رمق امید را از دل پسران نیز بیرون کنند؛ تا راه برای استخدام آنان در مدارس دینی وابسته به گروه طالبان هموار گردد.
موج ترک تحصیل در افغانستان، فاجعه‌ای خاموش اما سهمگین است که مستقیماً از سیاست‌های سرکوب‌گرانه طالبان سرچشمه می‌گیرد. اگر جامعه جهانی و نهادهای مدافع حقوق بشر در برابر این برنامه سیستماتیک طالبان سکوت پیشه کنند، آینده نسل جوان افغانستانی در تاریکی و جهل مدفون خواهد شد.