خبرگزاری راسک: نشست اخیر شماری از نویسندگان و فعالان فرهنگی (از قوم پشتون) با مقامهای ارشد گروه طالبان در ارگ ریاستجمهوری افغانستان، بار دیگر ماهیت انحصاری و قوممحور این گروه را در مدیریت قدرت و تعامل با جامعه فرهنگی کشور آشکار کرده است.
بر اساس اطلاعات بهدستآمده از منابع معتبر، این نشست به ابتکار تاجمیر جواد، معاون ریاست استخبارات طالبان، برگزار شده و دعوتشدگان آن بهطور کامل از میان فرهنگیان و فعالان رسانهای پشتونتبار انتخاب شده بودند. به گفته این منابع، هیچیک از نویسندگان یا چهرههای فرهنگی اقوام تاجیک، هزاره و ازبک به این نشست دعوت نشدهاند.
یک منبع آگاه که بهدلیل ملاحظات امنیتی نخواست نامش فاش شود، میگوید مخالفت با حضور فرهنگیان غیرپشتون، تصمیمی مستقیم از سوی تاجمیر جواد بوده است. به گفته این منبع، او در توجیه این تصمیم، فعالان فرهنگی اقوام دیگر را «قابل اعتماد» ندانسته است؛ اظهارنظری که بهروشنی بازتابدهنده نگاه امنیتی، تبعیضآمیز و قوممحور طالبان به جامعه متکثر افغانستان است.
طالبان در رسانههای رسمی خود، از جمله تلویزیون ملی، این گردهمایی را «محفل تقدیر از نویسندگان و مبارزان قلمی» توصیف کردهاند. در گزارش منتشرشده، مقامهای ارشد این گروه، از جمله ملا عبدالواسع، رئیس عمومی دفتر نخستوزیر طالبان، از نقش «مبارزه قلمی در استحکام نظام» سخن گفته و از حاضران خواستهاند در راستای تبلیغ و ترویج فرامین هبتالله آخوندزاده، رهبر طالبان، تلاش کنند.
این در حالی است که حذف آگاهانه و سیستماتیک بخش بزرگی از جامعه فرهنگی کشور از چنین نشستهایی، نشان میدهد طالبان نه به تنوع فرهنگی باور دارند و نه به مشارکت فراگیر. آنچه تحت عنوان «مبارزه فرهنگی» مطرح میشود، در عمل به ابزاری برای بازتولید روایت رسمی طالبان و مشروعیتبخشی به ساختاری تبدیل شده که بر حذف، سرکوب و انحصار استوار است.
رفتار طالبان در این نشست، نمونهای از الگوی کلی این گروه در اداره افغانستان است؛ الگویی که در آن قدرت سیاسی، امنیتی و فرهنگی بهطور عمده در اختیار یک طیف قومی مشخص قرار دارد و سایر اقوام عملاً از مشارکت معنادار محروماند. از ترکیب کابینه گرفته تا ساختارهای استخباراتی، نظامی و اداری، نشانههای روشنی وجود دارد که طالبان بهعنوان یک گروه قومی–ایدئولوژیک عمل میکنند، نه یک حکومت ملی فراگیر.
در بیش از سه سال حاکمیت طالبان، هیچ سازوکار شفاف و معناداری برای مشارکت برابر اقوام غیرپشتون در تصمیمگیریهای کلان سیاسی و فرهنگی ایجاد نشده است.
حذف فرهنگیان غیرپشتون از نشست ارگ، در کنار سیاستهای گستردهتر سرکوب زبانها، نمادها و روایتهای غیرهمسو، بیانگر تداوم سرکوب سیستماتیک تنوع قومی و فرهنگی در افغانستان تحت حاکمیت طالبان است.
تاجمیر جواد، معاون ریاست استخبارات طالبان، از چهرههای کمپیدا اما تأثیرگذار این گروه بهشمار میرود. تاکنون هیچ تصویر رسمی و تأییدشدهای از او منتشر نشده و اطلاعات موجود درباره پیشینهاش بسیار محدود است. آنچه بهطور قطعی تأیید شده، انتصاب او در ۷ دسامبر ۲۰۲۱ بهعنوان معاون استخبارات طالبان است؛ سمتی که نقش کلیدی در مهندسی سیاستهای امنیتی و کنترلی این گروه دارد.
نقش او در حذف هدفمند فرهنگیان غیرپشتون از تعاملات رسمی، نشان میدهد که تصمیمگیریهای کلان طالبان، بهویژه در حوزههای حساس فرهنگی و رسانهای، نه بر اساس شایستگی یا نمایندگی اجتماعی، بلکه بر مبنای وفاداری قومی و ایدئولوژیک انجام میشود.
نشست اخیر ارگ، بیش از آنکه نماد حمایت طالبان از فرهنگ و قلم باشد، بازتابدهنده واقعیتی عمیقتر است: طالبان همچنان بهعنوان یک ساختار بسته، قوممحور و پشتونمحور عمل میکنند؛ ساختاری که برای اقوام غیرپشتون نه سهم واقعی در قدرت قائل است و نه آنها را شریک قابل اعتماد در آینده افغانستان میداند. این رویکرد، شکافهای قومی را تعمیق کرده و هرگونه چشمانداز برای شکلگیری یک نظم سیاسی فراگیر و پایدار را بیش از پیش تضعیف میکند.
